Για λιγότερο γκρίζο {LF}στην (οικονομική) ζωή μας

Εδώ και πολλά χρόνια μιλάμε στη χώρα μας για την ανάγκη αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου. Αυτό είναι και το αντικείμενο σε μεγάλο βαθμό του έργου που πραγματοποίησε η Επιτροπή Πισσαρίδη. Τι εννοούμε όμως στην ουσία και πόσο αφορά την πραγματική ζωή, τους πραγματικούς ανθρώπους αυτή η συζήτηση; Το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, το «Ελλάδα 2.0», που έχει ως κεντρικό στόχο την επιτάχυνση της αλλαγής αυτής του παραγωγικού μοντέλου, αποτελεί μία χρήσιμη ευκαιρία να μιλήσουμε για την ουσία αυτής της αλλαγής.

Το ανομολόγητο «μυστικό» της οικονομικής μας ζωής, το οποίο όλοι γνωρίζουμε και κανείς δεν φαίνεται να πολυσυζητά, είναι το γεγονός ότι ένας σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων και δραστηριοτήτων κινούνται χρησιμοποιώντας ως κεντρικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα την εκτεταμένη συμμετοχή στην γκρίζα οικονομία (φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή). Οι επιχειρήσεις και δραστηριότητες αυτές βρίσκονται περισσότερο στον εσωστρεφή τομέα της οικονομίας, αφού είναι δύσκολο να εξάγεις χωρίς τιμολόγια και τείνουν να χρησιμοποιούν υποδηλωμένη εργασία αφού μόνο όταν έχεις γκρίζα έσοδα μπορείς να έχεις και γκρίζα έξοδα.

Στις επιχειρήσεις και δραστηριότητες αυτές απασχολείται σημαντικό τμήμα του ανθρώπινου δυναμικού και των παραγωγικών μας πόρων, το οποίο διαθέτει αξιόλογες δεξιότητες και ικανότητες. Το δυναμικό αυτό απασχολείται όμως με χαμηλότερη παραγωγικότητα, χωρίς να αξιοποιεί όλες τις δυνατότητες που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία και κυρίως χωρίς να εκμεταλλεύεται τις τεράστιες ευκαιρίες που δίνει σήμερα το διεθνές εμπόριο και η δυνατότητα παγκόσμιας παροχής πολλών υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, μέρος του δυναμικού που βρίσκεται στην γκρίζα οικονομία μη δηλώνοντας τα πραγματικά εισοδήματα που αποκτά κερδίζει πρόσβαση που επί της ουσίας δεν δικαιούται σε παροχές κοινωνικής προστασίας, οι οποίες κανονικά αφορούν ανθρώπους χαμηλότερων εισοδημάτων. Οι τελευταίοι στερούνται έτσι της προστασίας που θα μπορούσε να τους παρέχει το κράτος με τους πεπερασμένους πόρους που διαθέτει, εάν όλα γίνονταν όπως έπρεπε και εάν έρχονταν όλα στο φως. Εχουμε δηλαδή ένα σύστημα που είναι ταυτόχρονα μη παραγωγικό οικονομικά και άδικο κοινωνικά.

Η πολιτική της κυβέρνησης είναι να βοηθήσει ένα σημαντικό μέρος αυτού του δυναμικού να μετακινηθεί από το γκρίζο στο «άσπρο» μέρος της οικονομίας, αλλά και από τον εσωστρεφή ανταγωνισμό της φοροδιαφυγής στον εξωστρεφή ανταγωνισμό της δημιουργίας νέων, καινοτόμων αγαθών και υπηρεσιών που απευθύνονται στην παγκόσμια αγορά. Η μετάβαση αυτή έχει τεράστια και προφανή πλεονεκτήματα για τους ίδιους ανθρώπους που αφορά, αλλά επίσης και για την οικονομία και την κοινωνία στο σύνολό της.

Για να γίνει όμως η μετάβαση αυτή απαιτείται ταυτόχρονα η πολιτεία να σπρώξει και να «τραβήξει» το παραγωγικό αυτό δυναμικό που είναι παγιδευμένο στην «κινούμενη άμμο» της γκρίζας οικονομίας. Να το οδηγήσει προς την «άσπρη» οικονομία, μειώνοντας φόρους και εισφορές όπως έχει ήδη κάνει η κυβέρνηση. Το 2018 μια επιχείρηση πλήρωνε 29% φόρο εισοδήματος συν 15% φόρο μερισμάτων, συν εισφορά αλληλεγγύης. Τώρα έχει μόλις 22% φόρο επιχειρήσεων, 5% φόρο μερισμάτων και μηδέν εισφορά αλληλεγγύης. Η κυβέρνηση δίνει παράλληλα χρηματοδοτήσεις και πολύ ισχυρά κίνητρα για συνεργασίες, εξαγορές και συγχωνεύσεις έτσι ώστε να μπορούν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης να καλύψουν οι επιχειρήσεις τις ανάγκες οικονομίας κλίμακος που απαιτούν οι διεθνείς αγορές, είτε ως μέρος μιας συνεργατικής προσπάθειας με διατήρηση της αυτονομίας τους, είτε συγχωνευόμενες σε μεγαλύτερα μεγέθη.

Η πολιτεία ωθεί το παραγωγικό δυναμικό προς την «άσπρη» οικονομία δημιουργώντας ένα δίκτυο ηλεκτρονικών ελέγχων, με αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας, που επίσης περιλαμβάνεται στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και αφορά τη σύνδεση online των ταμειακών μηχανών και των ηλεκτρονικών βιβλίων με την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), τη δημιουργία online δελτίων αποστολής έτσι ώστε να ξέρει η πολιτεία τι κινείται και πού κινείται στην Ελλάδα, με την εισαγωγή της ηλεκτρονικής κάρτας εργασίας, που επίσης θα είναι συνδεδεμένη με το υπουργείο Εργασίας κ.λπ.

Η προσπάθεια αυτή δεν πρόκειται ασφαλώς να εξαντληθεί στους πόρους και τις μεταρρυθμίσεις του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης. Είναι μία πολιτική που απαιτεί μακρύ χρόνο, επιμονή και προπαντός κοινωνική συνειδητοποίηση και συναίνεση για τη σημασία και την αξία της. Ομως το Ταμείο Ανάκαμψης μας δίνει την ευκαιρία να πυροδοτήσουμε αυτή την αλλαγή και να το αξιοποιήσουμε ως έναν καταλύτη για να διαμορφώσουμε μία διαφορετική Ελλάδα. Μια Ελλάδα πιο εξωστρεφή, πιο παραγωγική, με πολλές νέες επενδύσεις, με καλύτερους μισθούς, με πιο αποτελεσματική και ποιοτική κοινωνική πολιτική. Την «Ελλάδα 2.0».

Ο Θεόδωρος Σκυλακάκης είναι αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών