Η à la carte ευρωπαϊκή πολιτική

Οταν ο μέσος ευρωπαίος πολίτης ακούει για ευρωπαϊκές κυρώσεις, έχει μάθει να κρατάει μικρό καλάθι. Αν είναι Ελληνας, με την περίπτωση της Τουρκίας λύνεται στα γέλια. Η Ευρώπη δεν πείθει για το πότε είναι ειλικρινής και πότε προαναγγέλλει κυρώσεις απλά για τα «μάτια του κόσμου». Πότε προασπίζεται τις δημοκρατικές της αρχές και πότε επικρατεί το οικονομικό συμφέρον ορισμένων ισχυρών ευρωπαϊκών χωρών στις αποφάσεις της. Η περίπτωση της Λευκορωσίας είναι χαρακτηριστική. Δύο δεκαετίες η ΕΕ προσπαθεί να την πάρει με το μέρος της. Να την αποκόψει από τη ρωσική αγκαλιά. Σε αυτή την περίοδο έχει κάνει πολλές φορές τα στραβά μάτια με την καταπάτηση ελευθεριών και δημοκρατικών δικαιωμάτων από το καθεστώς Λουκασένκο, που βρίσκεται στην εξουσία από το 1994. Συνήθως η ένταση ή η εξομάλυνση στις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Λευκορωσίας εξαρτάται από τις σχέσεις που έχει η πρώην Σοβιετική Δημοκρατία με τη Ρωσία και τον Β. Πούτιν.

Στο παρελθόν η ΕΕ είχε υιοθετήσει διάφορα περιοριστικά μέτρα προς αξιωματούχους της Λευκορωσίας, όπως το 2004, μετά τις «εξαφανίσεις» τεσσάρων αντιφρονούντων. Οι κυρώσεις «ενισχύθηκαν» μετά τις «προβληματικές» προεδρικές εκλογές του 2006 και του 2011. Το 2016 το μεγαλύτερο μέρος εκείνων των κυρώσεων ήρθησαν, καθώς το καθεστώς Λουκασένκο τα είχε «σπάσει» ένα διάστημα με τον ρώσο πρόεδρο Πούτιν. Υπήρξε δημοκρατία στη χώρα που να δικαιολογεί την αλλαγή στάσης της ΕΕ; Προφανώς όχι. Απλά η Λευκορωσία έψαχνε για συμμάχους καθώς η Ρωσία είχε αποφασίσει για ένα διάστημα να στέλνει μέσω θαλάσσης το πετρέλαιο και το φυσικό της αέριο στην Ευρώπη, παρακάμπτοντας τη βασική πηγή εισοδήματος της Λευκορωσίας που είναι δύο αγωγοί. Ο αγωγός πετρελαίου Druzhba («Φιλία») ο οποίος διέρχεται από τη Λευκορωσία και μεταφέρει περίπου το 10% του πετρελαίου της Ευρώπης – 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Η Ρωσία προμηθεύει επίσης 33 δισ. κ.μ. φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω του αγωγού φυσικού αερίου Yamal – Europe που διασχίζει επίσης τη Λευκορωσία. Οι προμήθειες αυτές αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 6% της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Στο μεσοδιάστημα, σχεδόν το σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών πρόσφερε εισόδημα στο καθεστώς Λουκασένκο και στη Λευκορωσία, σπάζοντας το εμπάργκο προς τη Ρωσία και πουλώντας μια σειρά κυρίως αγροτικών προϊόντων μέσω του Μινσκ στη Μόσχα.

Το 2019 ο πρόεδρος Λουκασένκο τα ξαναβρήκε με τον πρόεδρο Πούτιν και άρχισε να απομακρύνεται ξανά από την Ευρώπη. Φτάσαμε έτσι στις προεδρικές εκλογές του περασμένου Αυγούστου και στη βίαιη καταστολή των λευκορωσικών δυνάμεων ασφαλείας εναντίον των ειρηνικών διαδηλωτών, της δημοκρατικής αντιπολίτευσης και των δημοσιογράφων. Η ΕΕ επέστρεψε στην επιβολή νέων κυρώσεων. Μια «τρύπα στο νερό» επί της ουσίας, αν κρίνει κανείς πώς λειτούργησε την Κυριακή το αυταρχικό καθεστώς της χώρας με το αεροπλάνο της Ryanair και τη σύλληψη του αντιφρονούντος δημοσιογράφου. Το περιστατικό ωστόσο χτύπησε μια από τις βασικές ευρωπαϊκές αρχές, αυτή της ελεύθερης μετακίνησης μεταξύ των χωρών-μελών, και έδειξε κάτι σημαντικό: Πως η καταπάτηση βασικών ευρωπαϊκών δημοκρατικών αρχών ή η χρήση τους à la carte διαιωνίζει καθεστώτα σαν αυτό του Λουκασένκο και σαν αυτό του Ερντογάν…