Ο υπηρεσιακός εξαναγκασμός και η προστασία της ζωής

Η υπηρεσιακή διαταγή της ΕΜΑΚ περί υποχρεωτικότητας του εμβολιασμού του προσωπικού της, με συνέπεια, σε περίπτωση άρνησης, τη μετάθεση σε άλλες υπηρεσίες της Πυροσβεστικής, δημιουργεί νέα δεδομένα στη συζήτηση για το θεμιτό των «υποχρεωτικών» εμβολιασμών.

Πρέπει εξαρχής να διευκρινίσουμε το εξής: Κανείς δεν μπορεί να αναιρεί την ελευθερία αυτοδιάθεσης του ατόμου, αντιμετωπίζοντας το ανθρώπινο σώμα ως μέσο για την επίτευξη ενός στόχου. Ο εμβολιασμός, δηλαδή, δεν μπορεί να είναι υποχρεωτικός per se: Κανείς δεν έχει δικαίωμα να εξαναγκάσει φυσικά οποιονδήποτε να δεχθεί την πράξη του εμβολιασμού.

Οταν, ωστόσο, με απόφαση της υπηρεσιακής ιεραρχίας καθορίζεται ειδική υποχρέωση σε κατηγορίες υπαλλήλων (υγεινομικοί, σώματα ασφαλείας κ.λπ.) να εμβολιαστούν, με προφανείς τους ουσιαστικούς λόγους που καθιστούν επιβεβλημένη αυτή την ιατρική πράξη (παροχή υπηρεσιών υγείας, επαφή με κοινό κ.ο.κ.), πρέπει να είναι σαφές ότι καθιερώνεται συγκεκριμένο υπηρεσιακό καθήκον, η παραβίαση του οποίου αυτονόητα επισύρει πειθαρχικό έλεγχο κι ευθύνη. Η ένταξη του υπαλλήλου στο σύστημα ιεραρχίας της δημόσιας υπηρεσίας ή, ακόμη περισσότερο, των σωμάτων ασφαλείας, συνεπάγεται υπηρεσιακές υποχρεώσεις – όχι μόνον προνόμια.

Ας μην ξεχνάμε, εξάλλου, ότι μόλις πρόσφατα, τον Απρίλιο του 2021, το τμήμα ευρείας συνθέσεως του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έκρινε κατά πλειοψηφία στην υπόθεση Vavricka και λοιποί κατά Τσέχικης Δημοκρατίας ότι από την υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού των νηπίων, προκειμένου να γίνουν δεκτά στην προσχολική εκπαίδευση, δεν προκύπτει παραβίαση του άρθρου 8 (δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Απομένει, ασφαλώς, το ερώτημα του βαθμού στον οποίον μπορεί να φτάσει ο υπηρεσιακός εξαναγκασμός. Μπορεί ένας υπάλληλος να αποπεμφθεί, εάν επιμένει να αρνείται να εμβολιασθεί; Θεωρώ ότι τα πειθαρχικά μέτρα κατά του υπαλλήλου – αρνητή μπορούν να αφορούν συγκεκριμένες δυσμενείς συνέπειες και κυρώσεις, όπως τη μετάθεση σε άλλη θέση εργασίας (προφανώς όχι με ευνοϊκότερους εργασιακούς όρους), τη στέρηση/μείωση μισθού και την ενεργοποίηση των δυνατοτήτων που εν γένει παρέχει η πειθαρχική διαδικασία. Με τον τρόπο αυτό, αφενός εξυπηρετείται το δημόσιο συμφέρον και προστατεύεται η ακεραιότητα της υπηρεσίας, αφετέρου τηρείται η αρχή της αναλογικότητας.

Οταν το διακύβευμα είναι η ίδια η προστασία της ζωής, η λήψη πειθαρχικών μέτρων κατά των υπαλλήλων που αρνούνται την εκπλήρωση των καθηκόντων τους θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητη. Δεν θα είναι, ωστόσο, η πρώτη φορά που, στην ελληνική δημόσια σφαίρα, το αυτονόητο θα αποκτήσει διαστάσεις επαναστατικής πράξης.

Ο Νίκος Βιτώρος είναι δικηγόρος στον Αρειο Πάγο