Ψύχωση 60 ετών

Η απειλητική σκιά που πλησιάζει την Τζάνετ Λι την ώρα που κάνει ντους. Τη μαχαιρώνει 17 φορές, αυτή πιάνει διστακτικά την κουρτίνα, η κουρτίνα θα πέσει, τα θηλυκάκια θα ξεχυθούν στο μπάνιο, το αίμα θα είναι σοκολάτα, η κάμερα θα αρχίζει να κινείται κυκλικά και θα καταλήξει στο μάτι της ηθοποιού. Τα υπόλοιπα είναι καθαρή ιστορία κινηματογράφου. Εξήντα χρόνια μετά την προβολή στην Ελλάδα – τον Μάιο του 1961 – το «Ψυχώ» αναλύεται διεξοδικά και στην τελευταία από τις βιογραφίες του Χίτσκοκ: το «Twelve lives of Alfred Hitchcock» (εκδ. Norton), που μόλις κυκλοφόρησε, όπου ο Εντουαρντ Γουάιτ τακτοποιεί το υπάρχον υλικό και διορθώνει ορισμένες ανακρίβειες ή αδικίες των προηγουμένων.

Ξαναείδα την ταινία προχθές – την είχα δει πρώτη φορά το 1996, μετά το Λύκειο. Με τον Χίτσκοκ είχα το αίσθημα ασφάλειας ότι βλέπω την τέχνη του σινεμά τη στιγμή που γεννιέται. Κι ας έλεγε ο μύθος ότι παραείναι «διασκεδαστής» για να είναι δημιουργός. Κι ας έλεγαν οι φίλοι ότι παραείναι στυλιζαρισμένος για να είναι σκηνοθέτης. Οτι πνίγει τους ηθοποιούς μέσα στα πλάνα και αδιαφορεί για τις ερμηνείες (που αδιαφορεί…). Μου αρκούσε ότι η ταινία ξεκινούσε με ένα ανοιχτό παράθυρο κι ένα ζευγάρι το οποίο «προλαβαίναμε» μετά τη σκηνή του σεξ (ένα το κρατούμενο: ο σκηνοθέτης δεν δείχνει, ούτε κρύβει, αλλά υπαινίσσεται). Τη λεπτομέρεια που έκανε τη διαφορά δεν τη διέκρινα στην πρώτη παρακολούθηση. Την ανακάλυψα στη δεύτερη και αφού είχα ήδη ξεπατικώσει ό,τι είχε γραφτεί στα εγχειρίδια των εκδόσεων Αιγόκερως. Ο ανεμιστήρας! Που έκοβε τον αέρα του δωματίου. Οπως το μαχαίρι θα «έκοβε» τον αέρα στο μπάνιο, καθώς έπεφτε στο γυμνό σώμα της Μάριον Κρέιν (δύο τα κρατούμενα: αυτός ο σκηνοθέτης παίζει με σύμβολα και καλά θα κάνεις να έχεις τα μάτια σου δεκατέσσερα).

Φυσικά και δεν πρόκειται πλέον για spoiler ότι η μεγαλύτερη έκπληξη ερχόταν στο 47ο λεπτό και δεν είχε σχέση με καμία άλλη (ίσως μόνο στη «Λεωφόρο της Δύσεως», όπου αφηγητής είναι ένα πτώμα). Η έκπληξη ήταν ότι ο σκηνοθέτης τύραννος αφαιρούσε από την ταινία την πρωταγωνίστρια (τρίτο κρατούμενο: οι συμβάσεις υπάρχουν για να φτιάχνονται καινούργιες). Και ύστερα πήρε το παιχνίδι επάνω του ο Αντονι Πέρκινς – Νόρμαν Μπέιτς. Που είχε συναντήσει την Τζάνετ Λι κάτω από βαλσαμωμένα πουλιά (η κατεύθυνση για την επόμενη ταινία ήταν σαφέστατη) και της έλεγε ότι τρώει σαν πουλάκι. «Η έκφραση αυτή μού φαίνεται πραγματικά ψ-ψ-ψ-ψ-ψ-ψ-ψεύτικη. Γιατί τα πουλιά τρώνε απίστευτα πολύ. Αλλά δεν ξέρω τίποτε γι’ αυτά. Το χόμπι μου είναι να βαλσαμώνω πράγματα. Ξέρετε: …η ταρίχευση».

Με τον καιρό οι άχρηστες πληροφορίες έγιναν χαρτογράφηση ενός ολόκληρου σύμπαντος. Πού καταλήγουν τα λεφτά που έκλεψε η Μάριον Κρέιν; Στην τουαλέτα με κυκλική κίνηση του νερού. Πού καταλήγει το αυτοκίνητό της; Στον βούρκο, δίπλα στην έπαυλη Μπέιτς. Στο τέλος, ο Νόρμαν μένει μόνος με φόντο το λευκό κελί. Δεν μπορεί να πειράξει ούτε μύγα. Μπορεί βέβαια να δολοφονήσει. Οχι αυτός. Αλλά καλύτερα να μη μαρτυρήσει κανείς το τέλος ούτε σε αυτό το σημείωμα. Οπως το ήθελε ο μετρ κατά την είσοδο των θεατών στις πρώτες προβολές. Με τον μύθο που κουβαλάει η ταινία ίσως υπάρχει πάντα η επόμενη γενιά θεατών που ετοιμάζεται για την τελετή μύησης στην ποπ κουλτούρα.