16/5/1948: Ποιος σκότωσε τον Πολκ;

Επτά δεκαετίες μετά την άγρια δολοφονία του αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ, ανταποκριτή του CBS, των «Los Angeles Times» και του «Newsweek» στη Μ. Ανατολή, οι Αμερικανοί δεν έδειξαν να πείσθηκαν ποτέ από το πόρισμα ανακριτή και δικαστικής έδρας, που εκδίκασε την υπόθεση στη Θεσσαλονίκη, πως τον Πολκ τον είχαν σκοτώσει ένας διαγραμμένος από το ΚΚΕ δημοσιογράφος, ο Γ. Στακτόπουλος, και δύο στελέχη του κόμματος οι Μουζενίδης και Βασβανάς.

Απόδειξη πως την είδηση διατηρούσε ο αμερικανικός Τύπος επί 6-8 μήνες ως κορυφαίο γεγονός και τη δίκη ήλθε στη Θεσσαλονίκη να την παρακολουθήσει ο ίδιος ο αρχηγός της OSS, των Μυστικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ, και προσωπικός φίλος του Ρούζβελτ, στρατηγός Ντόνοβαν.

Την άποψη των Αμερικανών για τον φόνο συνόψιζε σε τρεις σειρές δημοσίευμα της «Boston Herald» στις 25 Μαΐου, που έγραφε: «Ο Πολκ ήταν αγκάθι στα πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης. Οι ΗΠΑ πρέπει να μάθουν τι είναι πραγματικά αυτό που την ενόχλησε. Σε τελευταία ανάλυση, το χρωστάει στους αμερικανούς φορολογούμενους πολίτες που έχουν δώσει τον οβολό τους στη χώρα αυτή». Σε ποια βοήθεια αναφερόταν; Μα, στο Σχέδιο Μάρσαλ, που αντί να κάνει την Ελλάδα να σταθεί στα πόδια της, όπως έκανε με την υπόλοιπη Ευρώπη, η οικονομία της εξακολουθούσε να βουλιάζει και η ίδια η χώρα να ματώνει σε έναν ανελέητο Εμφύλιο, για τον οποίο ο ίδιος ο Ρούζβελτ κατηγορούσε τους Βρετανούς πως ήταν εκείνοι που τον είχαν υποκινήσει.

Πού πήγαινε, λοιπόν, ο πακτωλός των δολαρίων που συνέχιζε να στέλνει η Αμερική στην Ελλάδα, όταν το πρόγραμμα της βοήθειας σε δεκαεπτά χώρες της Ευρώπης είχε ήδη ολοκληρωθεί;

Αυτό ζήτησε να μάθει ο Πολκ, κάνοντας για μερικούς μήνες μια στάση στη χώρα μας, πριν επιστρέψει να συνεχίσει με υποτροφία Nieman τις σπουδές του στο Χάρβαρντ.

Η έρευνά του τον οδήγησε στη Θεσσαλονίκη. Εχοντας φτάσει στο συμπέρασμα ότι η βοήθεια Μάρσαλ, όταν δεν κατέληγε στις τσέπες κάποιων εκλεκτών, δεν πήγαινε σε έργα ανόρθωσης, με ένα σημαντικό κομμάτι της να καλύπτει τις ανάγκες του Εμφυλίου, τη στιγμή που οι οδηγίες Κογκρέσου και Γερουσίας ήταν σαφείς, πως στόχος της βοήθειας δεν ήταν να κυνηγηθούν οι κομμουνιστές αλλά η ενίσχυση της οικονομίας της χώρας, ζήτησε να συναντήσει τον Μάρκο Βαφειάδη που είχε ήδη γίνει εξώφυλλο στο περιοδικό «Time» μετά την κατάθεσή του στον ΟΗΕ εις βάρος της Γιουγκοσλαβίας που δρούσε υπέρ παράτασης του Εμφυλίου και φυσικά είχε κατηγορηθεί σφοδρότατα για τον λόγο αυτόν από τον Ζαχαριάδη. Τη συνάντηση είχε κανονίσει ο δημοσιογράφος Στακτόπουλος, απόφοιτος του Κολεγίου Ανατόλια. Ο Πολκ ήθελε να βγάλει τον Βαφειάδη σε ζωντανή σύνδεση στο CBS. Φτάνοντας στη Θεσσαλονίκη, ενημέρωσε τον αμερικανό πρόξενο για την αποστολή του και ζήτησε να μείνει στο ξενοδοχείο Αστορ. Το απόγευμα του Σαββάτου, έχοντας γευματίσει, ξεκίνησε για το κρησφύγετο του Βαφειάδη. Την επομένη το πρωί ένας ψαράς, μαζεύοντας τα δίχτυα του στον Θερμαϊκό, θα έβλεπε ένα πτώμα δεμένο χειροπόδαρα με ένα βαθύ τραύμα στο πίσω μέρος του κρανίου να επιπλέει. Ηταν ο Πολκ, γεννημένος στο Τέξας, ήρωας πεζοναύτης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μόλις 34 ετών.

Σφάλμα του; Τα δημοσιεύματά του για κατασπατάληση της αμερικανικής βοήθειας που ενοχλούσαν την ελληνική ελίτ και τους βρετανούς πράκτορες που είχαν ξεμείνει στην Ελλάδα…

Η Φωτεινή Τομαή είναι πρέσβης επί τιμή, ιστορικός και συγγραφέας