Οταν η Αριστερά μάγευε την Ευρώπη

Σαν σήμερα πριν από ακριβώς 40 χρόνια, ο Φρανσουά Μιτεράν εκλεγόταν πρόεδρος της Γαλλίας. Για πρώτη φορά μετά την εγκαθίδρυση της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας, ένας Σοσιαλιστής εισερχόταν στο μέγαρο των Ηλυσίων Πεδίων. Επειτα από 23 χρόνια στην αντιπολίτευση, η γαλλική Αριστερά αποκτούσε την εξουσία. Λένε πως μόλις ανακοινώθηκε το αποτέλεσμα και εμφανίστηκε το πρόσωπο του Μιτεράν στις γαλλικές τηλεοράσεις, μια βοή βγήκε από τα παράθυρα. Στην ολόφρεσκη έδρα του Σοσιαλιστικού Κόμματος, στην οδό Σολφερινό, στο 7ο Διαμέρισμα του Παρισιού, άνθρωποι αγκαλιάζονταν, έκλαιγαν, χόρευαν. Δεκάδες χιλιάδες Γάλλοι έσπευσαν να πανηγυρίσουν στην Πλατεία της Βαστίλλης. Παρατούσαν τα αυτοκίνητα όπου έβρισκαν, ακόμα και στη μέση του δρόμου. «Μιτεράν, ήλιος!», φώναζε το συγκεντρωμένο πλήθος, αψηφώντας τη βροχή που έπεφτε πάνω του. «Ας αλλάξουμε τη ζωή εδώ και τώρα / σήμερα εφευρίσκεται το μέλλον / ας αλλάξουμε τη ζωή εδώ και τώρα» τραγουδούσαν – ήταν ο ύμνος του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, σε μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Ηταν τότε που η Αριστερά μάγευε τη Γαλλία, μάγευε την Ευρώπη – την έκανε να πιστεύει στα «αύριο που τραγουδούν».

Μέχρι τις 10 Μαΐου του 1981, και για ένα μεγάλο κομμάτι του λαού της γαλλικής Αριστεράς, η άνοδος στην εξουσία ήταν ένα όνειρο απροσπέλαστο. «Για τη γενιά μου, η έννοια της εναλλαγής δεν υπήρχε. Για χρόνια πίστευα πως η Δεξιά θα ήταν στην εξουσία όλη μου τη ζωή. Το ’81, λοιπόν, ήταν το άνοιγμα του πεδίου των δυνατοτήτων. Πόσω μάλλον αφού, δεν πρέπει να το ξεχνάμε, το ενιαίο πρόγραμμα ήταν απίστευτα αριστερό», διηγείται στη «Libération» ο Ζεράρ Μιλέρ, συνοδοιπόρος τότε των Σοσιαλιστών. «Οσοι δεν γνώρισαν εκείνη την περίοδο δεν το καταλαβαίνουν: είχαμε κάνει τόσο δική μας τη θεωρία πως η Πέμπτη Δημοκρατία ήταν δυσμενής απέναντί μας», προσυπογράφει μία άλλη πρώην Σοσιαλίστρια, η Μαρί – Νοέλ Λινμάν. Επτά χρόνια νωρίτερα, ο Φρανσουά Μιτεράν είχε χάσει στο νήμα από τον Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν, με ποσοστό 49,19% – 50,81%. Αυτή τη φορά, όμως, τον είχε κερδίσει με 51,76% – 48,24%. «Ηταν το κερδοφόρο ριμέικ», λέει ο οικονομολόγος Ζακ Αταλί, τότε σύμβουλος του Μιτεράν. «Είδα ανθρώπους μεγαλύτερους από μένα να κλαίνε», θυμάται ο Φρανσουά Ολάντ – ο τελευταίος (…) Σοσιαλιστής πρόεδρος της Γαλλίας ήταν μόλις 26 χρόνων τότε.

«Oh, quelle histoire, quelle histoire!» («μα τι ιστορία» σημαίνει επί λέξει, αλλά η μετάφραση είναι άδικη) αναφώνησε από το προπύργιό του, το Σατό-Σινόν, ο τελευταίος μόλις του τηλεφώνησαν από την οδό Σολφερινό για να του πουν την εμπιστευτική, ακόμα, πρόβλεψη των δημοσκόπων. «Αυτή η νίκη είναι καταρχήν η νίκη των δυνάμεων της νεότητας, των δυνάμεων της εργασίας, των δυνάμεων της δημιουργίας, των δυνάμεων της ανανέωσης, που συνασπίστηκαν σε μια μεγάλη εθνική ορμή για την απασχόληση, την ειρήνη, την ελευθερία», δήλωνε λίγο αργότερα από το δημαρχείο της πόλης, πριν επιστρέψει για τα επινίκια στο Παρίσι. «Είναι επίσης η νίκη αυτών των γυναικών, αυτών των ανδρών, ταπεινών μαχητών εμφορούμενων από ιδανικά, που σε κάθε κοινότητα της Γαλλίας, κάθε πόλη, κάθε χωριό, όλη τη ζωή τους, ήλπιζαν σε αυτή τη μέρα που η χώρα τους θα ερχόταν επιτέλους να τους συναντήσει».

Την επομένη, η Γαλλία ξύπνησε κομμένη στα δύο. Οι μεν, με ένα χαμόγελο ζωγραφισμένο στα χείλη. «Το ερώτημα της ευτυχίας τίθεται εκ νέου», έγραφε στη «Libération» η φιλόσοφος Κατρίν Κλεμάν. «Ποτέ δεν είδα τόση σαμπάνια όσο τις ημέρες που ακολούθησαν τη 10η Μαΐου», θυμάται η Μαρί – Νοέλ Λινμάν. Για τους δε, απεναντίας, ήταν σαν ένας εφιάλτης χωρίς τέλος. Οι φήμες πολλαπλασιάζονταν, εξαπλώνονταν: σύντομα θα έκαναν απόβαση στην πλατεία Ομονοίας (Concorde) ρωσικά άρματα· σύντομα θα εθνικοποιούνταν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις· οι θεσμοί ασφαλώς θα κλυδωνίζονταν. Στο στρατόπεδο της Δεξιάς υπήρχε «ένα συναίσθημα ανασφάλειας, απόλυτης αβεβαιότητας, ο φόβος της αναρχίας», θυμάται ο Ερίκ Βερτ, μεγαλοστέλεχος σήμερα των Ρεπουμπλικανών.

Ο Φρανσουά Μιτεράν επανεξελέγη το 1988, είναι ο μόνος πρόεδρος που υπηρέτησε δύο ολόκληρες επταετείς (πλέον είναι πενταετείς) θητείες. Σαράντα χρόνια μετά, παραμένει ο τρίτος δημοφιλέστερος πρόεδρος της Γαλλίας, έπειτα από τον Σαρλ ντε Γκολ και τον Ζακ Σιράκ. Οι Γάλλοι κρατούν από τη 14χρονη θητεία του την κατάργηση της θανατικής ποινής, τη θέσπιση του 39ώρου εργασίας, τη σύνταξη στα 60, την πέμπτη εβδομάδα άδειας μετ’ αποδοχών, τον φόρο μεγάλης περιουσίας, το ελάχιστο εισόδημα εγγυημένης ένταξης, την κατάργηση του αδικήματος της ομοφυλοφιλίας, τον διπλασιασμό του προϋπολογισμού για τον πολιτισμό, την Οπερα της Βαστίλλης, την Πυραμίδα του Λούβρου, τo Μουσείο Ορσέ… Ολόκληρη η Ευρώπη κρατά στη μνήμη της εκείνη την εµβληµατική και συγκινητική εικόνα του Φρανσουά Μιτεράν και του Χέλμουτ Κολ, του γάλλου προέδρου και του γερμανού καγκελαρίου, να κρατούν ο ένας το χέρι του άλλου, στις 22 Σεπτεµβρίου του 1984, σε μια τελετή κοντά στο Βερντέν, µε την ευκαιρία της 70ής επετείου από την έναρξη του Α’ Παγκοσµίου Πολέµου: ήταν ένας ένθερμος φιλευρωπαίος ο Φρανσουά Μιτεράν, συμμετείχε ενεργά στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση.

Οι Γάλλοι κρατούν όμως και τη «στροφή στη λιτότητα» που επέβαλε ο «οικονομικός ρεαλισμός» στην κυβέρνηση Μιτεράν το 1983, μια «παρένθεση» που έμελλε να μην κλείσει ποτέ· και την αύξηση της ανεργίας από το 5,9%, το 1980, στο 10,7%, το 1994· και το γεγονός ότι η Γαλλία παρέμεινε, όπως αποκάλυψε πρόσφατη έκθεση, «τυφλή απέναντι στην προετοιμασία» της γενοκτονίας των Τούτσι στη Ρουάντα το 1994· και τα μυστικά, τα πολλά μυστικά, που κράτησε ο Μιτεράν από εκείνους, πρωτίστως αναφορικά με την προσωπική του ζωή και την υγεία του. Οσο για τη γαλλική Αριστερά, αυτή τιμά μεν τη σημερινή επέτειο, αλλά δεν έχει τίποτα, απολύτως τίποτα να γιορτάσει.