Ευρωπαϊκή Διάσκεψη:{CR}θα πετύχει το πείραμα;

Η Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) εγκαινίασε ένα πρωτότυπο πείραμα συμμετοχικής δημοκρατίας με την επίσημη έναρξη την Κυριακή 9 Μαΐου – Ημέρα της Ευρώπης – των εργασιών της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης (Conference on the Future of Europe). Ο καινοτόμος στόχος της Διάσκεψης είναι να επιτρέψει στους πολίτες να συμμετάσχουν σε μια ανοιχτή διαδικασία κατάθεσης προτάσεων, απόψεων, ιδεών για τη μελλοντική εξέλιξη της Ευρώπης σε τομείς άμεσου ενδιαφέροντος, με απώτερο στόχο βέβαια να ενισχυθούν οι δεσμοί Ευρωπαϊκής Ενωσης, κοινωνίας και πολιτών. Η Συνέλευση, που θα διαρκέσει έναν χρόνο, θα παρουσιάσει τα συμπεράσματά της την άνοιξη του 2022 στη διάρκεια της γαλλικής προεδρίας του Συμβουλιου της Ενωσης. Το ερώτημα είναι βέβαια εάν μπορεί να πετύχει ένα τέτοιο πείραμα.

Σύμφωνα με τα όσα έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των θεσμών (Κοινοβούλιο, Επιτροπή, Συμβούλιο), οι προτάσεις της Διάσκεψης δεν θα οδηγήσουν στην τροποποίηση των Συνθηκών αλλά στη βελτίωση της ΕΕ μέσα από την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που ήδη υπάρχουν. Πολλές χώρες – μέλη εμφανίζονται αντίθετες στην ιδέα της τροποποίησης, μιας ομολογουμένως βασανιστικής διαδικασίας. Αν και πρόσφατα η απερχόμενη καγκελάριος της Γερμανίας Aνγκελα Μέρκελ τόνισε ότι «ίσως είναι αναγκαία μια αναθεώρηση προκειμένου να ενισχυθούν οι αρμοδιότητες της Ενωσης στον τομέα της υγείας τουλάχιστον». Και μάλλον έχει δίκιο. Η Ενωση χρειάζεται νέες εξουσίες όχι μόνο στον τομέα της υγείας αλλά και σε σειρά άλλων. Αν κάτι υπογράμμισε η εμπειρία της πανδημίας είναι η ανάγκη για την Ενωση να αναπτυχθεί σε Πολιτική Ενωση. Οι έλληνες πολίτες που θα κληθούν να συμβάλουν στη συζήτηση αυτή μπορούν να καταθέσουν όποια πρόταση κρίνουν χρήσιμη. Αν και καλό είναι η συζήτηση να εστιασθεί σε τέσσερεις κύριες ενότητες:

Πρώτον, Ευρωπαϊκή δημοκρατία. Με ποιους τρόπους, μηχανισμούς και διαδικασίες μπορεί να ενισχυθεί ο δημοκρατικός χαρακτήρας της Ενωσης, η ορατότητά (visibility) της για την ευρωπαϊκή κοινωνία και τους πολίτες. Καθώς έχει καταστεί σαφές ότι η ενοποίηση δεν μπορεί να προχωρήσει πλέον ερήμην της ευρωπαϊκής κοινωνίας και πολιτών.

Δεύτερον, κοινωνική Ευρώπη και ανάπτυξη. Η ανάγκη να αναπτυχθεί παραπέρα η κοινωνική διάσταση της Ενωσης με πολιτικές και δράσεις στους τομείς της δημόσιας υγείας, καταπολέμησης της φτώχειας και ανεργίας έχει γίνει εμφανής. Παράλληλα με την ολοκλήρωση της ΟΝΕ, την ενίσχυση του προϋπολογισμού κ.λπ. Η Ενωση θα πρέπει να καταστεί γνήσιο «σύστημα μεγιστοποίησης της κοινωνικής ευημερίας».

Τρίτον, μεγάλες προκλήσεις του μέλλοντος όπως είναι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής (η ΕΕ πρωτοπορεί εδώ βέβαια), η προσαρμογή στην 4η βιομηχανική επανάσταση, η τεχνητή νοημοσύνη, ο ψηφιακός μετασχηματισμός κ.λπ.

Τέταρτον, ο εξωτερικός ρόλος της Ενωσης – κοινή εξωτερική πολιτική, ασφάλεια και άμυνα. Το μείζον ζητούμενο είναι πώς θα μπορέσει η Ενωση να αποκτήσει μέσα, μηχανισμούς και ικανότητες για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις, όπως την άνοδο της Κίνας και τον νέο ρόλο που διεκδικεί η Ρωσία, αλλά και να διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά κρίσεις και να προστατεύει τα κράτη – μέλη της.

Και για τις τέσσερεις ενότητες υπάρχουν ειδικότερες ελληνικές περιοχές ενδιαφέροντος για τις οποίες η ελληνική συμμετοχή μαζί με τη γενικότερη συμβολή της για την ανάπτυξη της Ενωσης μπορεί να συνεισφέρει με καλάθι συγκεκριμένων προτάσεων.

Ο ομ. καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου ΕΛΙΑΑΜΕΠ και FEPS. Από τις εκδόσεις Θεμέλιο κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο «Επιτεύγματα και στρατηγικά λάθη της εξωτερικής πολιτικής της Μεταπολίτευσης»