Η Ευρώπη χρειάζεται ένα νέο δημοσιονομικό πλαίσιο

Αναγνωρίζοντας τις επιπτώσεις της νέας δυναμικής του χρέους, η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν δεν έχει χάσει χρόνο να ακολουθήσει τη δημοσιονομική της ατζέντα. Το ερώτημα τώρα είναι τι θα κάνει η Ευρώπη. Τον Μάρτιο του 2020, χρησιμοποίησε με σύνεση μια ρήτρα διαφυγής στο βιβλίο δημοσιονομικών κανόνων, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη «να απομακρυνθούν προσωρινά από τις κανονικές δημοσιονομικές απαιτήσεις». Αυτή η εξαίρεση πιθανότατα θα παραμείνει σε ισχύ για το 2022, αλλά, όταν το επιτρέπει η πανδημία, θα λήξει το 2023. Εν τω μεταξύ, η συζήτηση θα επικεντρωθεί στο κατά πόσον οι κανόνες πρέπει να μεταρρυθμιστούν προτού αποκατασταθούν και – πιο ουσιαστικά – κατά πόσον πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δημοσιονομικές πρωτοβουλίες ως πρόβλημα ή ως λύση.

Η ανάγκη για ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση ήταν ισχυρή πριν από την πανδημία και τώρα έχει γίνει συντριπτική. Οι ισχύοντες κανόνες δημιουργήθηκαν για έναν κόσμο που δεν υπάρχει πλέον. Είναι αδιαφανείς, υπερβολικά περιοριστικοί και βασίζονται σε αριθμητικούς στόχους που δεν έχουν νόημα σε περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων. Επιπλέον, δεν είναι πλέον αξιόπιστοι. Με την αναλογία χρέους προς ΑΕΠ να πλησιάζει το 160% φέτος, η Ιταλία δεν μπορεί να αναμένεται να φτάσει το όριο χρέους προς το ΑΕΠ της ΕΕ στο 60%.

Σε μια νομισματική ένωση, η δημοσιονομική ευθύνη είναι ζωτικής σημασίας. Το ερώτημα δεν είναι εάν πρέπει να δοθούν υψηλά πρότυπα στα κράτη-μέλη, αλλά πώς πρέπει να γίνει αυτό. Οι μεταρρυθμιστές θέλουν να διατηρήσουν τη δέσμευσή τους για δημοσιονομική πειθαρχία, αλλά να αλλάξουν το κριτήριο για την αξιολόγηση της πραγματικής συμπεριφοράς.

Εάν υπάρχει κάτι καλό στην κρίση COVID-19, είναι πως μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε τους κανόνες. Πριν από τη ριζική μεταρρύθμιση που υποστηρίζουν ορισμένοι, είναι δυνατόν να σχεδιαστεί ένα δημοσιονομικό πλαίσιο που δημιουργεί περισσότερο χώρο για δημοσιονομική διακριτική ευχέρεια, αλλά διατηρεί την ουσιαστική δέσμευση για υπευθυνότητα. Το πρώτο βήμα είναι να αποδεχθούμε ότι όλες οι χώρες δεν μπορούν να επιτύχουν τον ίδιο στόχο. Το δεύτερο είναι να αναγνωρίσουμε ότι η δημοσιονομική πειθαρχία πρέπει να βασίζεται σε αρχές και να υποστηρίζεται από καλά σχεδιασμένα θεσμικά όργανα και όχι από άκαμπτους αριθμητικούς στόχους. Ξεκινώντας μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση του δημοσιονομικού πλαισίου, η ΕΕ θα έδειχνε ότι είναι αρκετά ισχυρή ώστε να επανεξετάσει την οικονομική πολιτική για τις μετα-πανδημικές συνθήκες. Θα πρέπει να ξεκινήσει τη συζήτηση τώρα, με σκοπό να συμφωνηθεί ένα σχέδιο εντός ενός έτους.

Ο Ζαν Πιζανί-Φερί είναι βασικός συνεργάτης της ομάδας σκέψης του Bruegel και του Peterson Institute for International Economics. Εχει την έδρα Tommaso Padoa-Schioppa στο European University Institute.