Charles Williams: {LF}η επιτομή του φιλέλληνα

Yπάρχει ακόμα φιλελληνισμός; Και πώς τον ορίζουμε σήμερα; Ενας ορισμός προκύπτει από την αγάπη στις – έστω συγκεχυμένες – αξίες του ανθρωπισμού που συνηθίζεται να αποδίδονται στην ελληνική, κυρίως την κλασική, ελληνική παιδεία.  Πώς όμως η κλασική ανθρωπιστική παιδεία συνδυάζεται με τη σύγχρονη έννοια της Ελλάδας, ως έθνους – κράτους; Αν και υπάρχουν πολλά στοιχεία της σύγχρονης Ελλάδας που έχουν βασιστεί στις κλασικές αξίες σίγουρα δεν είναι όλα παρόντα. Ετσι οι έννοιες που έχουμε συνδέσει με τον κλασικό φιλελληνισμό ανακατεύονται με πιο συναισθηματικές προσεγγίσεις.

Σήμερα, φιλέλληνες είναι άνθρωποι που έχουν αγαπήσει τα ελληνικά Γράμματα, για όλους τους λόγους, του ανθρωπισμού συμπεριλαμβανομένου. Πρόσωπα που συνδέθηκαν με την Ελλάδα της εποχής τους και με όρους συναισθηματικούς. Και προσέφεραν τεράστιες υπηρεσίες στην Επιστήμη και τα Γράμματα, στην ανεξαρτησία του κράτους, στην ενδυνάμωση θεσμών, στο να ακουστούν τοπικές ιδέες διεθνώς. Και παρόλο που πολλοί μπορούν να τους προσάψουν μια φαντασίωση και μια προβολή που ωραιοποιεί τη σύγχρονή τους Ελλάδα, εγώ θα είχα να αντιτείνω δυο παρατηρήσεις: Καταρχήν οι προβολές και οι φαντασιώσεις είναι αυτές που δημιουργούν την πραγματικότητα. Φανταζόμαστε ότι κάποιος είναι καλός ή λιγότερο κακός πολιτικός και τον ψηφίζουμε, προβάλουμε αμοιβαιότητα συναισθημάτων σε συνανθρώπους μας και τους κάνουμε φίλους. Το φαντασιακό, η προσωπική αντίληψη των πραγμάτων, είναι η βάση της συλλογικής εμπειρίας. Επίσης, οι άνθρωποι αυτοί συνήθως είναι ιδιαίτερα μορφωμένοι και έρχονται από άλλα κράτη. Ο δικός τους λόγος και η σκέψη έχουν ιδιαίτερη αξία καθώς έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν με άλλες χώρες και καταστάσεις, πράγμα που τους καθιστά ιδιαίτερα πιο ενημερωμένους από αυτούς που ίσως τους κατακρίνουν για τη θετική τους προδιάθεση και τις ρομαντικές αντιλήψεις τους.

Είναι γεγονός ότι κι αυτοί, οι σύγχρονοι Φιλέλληνες έχουν ωφελήσει πάρα πολύ τη χώρα. Είναι σύνηθες, αν και όχι πάντα με συνέπεια, οι ελληνικοί θεσμοί και ιδίως αυτός της Προεδρίας της Δημοκρατίας να τους τιμούν και να τους μνημονεύουν.

Προσφάτως η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου απένειμε το παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος στον Charles Williams, έναν ξεχωριστό άνθρωπο, υπόδειγμα μετριοφροσύνης που αξίζει να τον αναφέρουμε, περισσότερο ως έμπνευση για τους υπόλοιπους παρά για να τον συγχαρούμε. Τον Charles Williams, τον σημαντικότερο ανασκαφέα της Κορίνθου του 20ού και 21ού αιώνα, του οποίου η πολυσχιδής προσωπικότητα τον καθιστά ιδιαίτερο παράδειγμα. Γόνος ιδιαίτερα εύρωστης και ιστορικής οικογένειας της Πενσυλβάνιας, αρνήθηκε να γίνει επιχειρηματίας παρακούοντας τον πατέρα του, ο οποίος θα προτιμούσε ο νεαρός Charles να σπουδάσει κάτι πιο «ουσιαστικό» από τις Τέχνες και τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Ξεκίνησε ως αρχιτέκτονας σε ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά γραφεία της εποχής του, αυτό του Philip Johnson και ήταν αυτή του η επιλογή, που τον οδήγησε στην Ελλάδα ως αρχιτέκτονα στην ανασκαφή του Wace στις Μυκήνες. Από αυτό το ξεχωριστό μονοπάτι, έγινε αρχαιολόγος και ύστερα από τη συμμετοχή του σε πολλές διαφορετικές ανασκαφές της Ελλάδας, βρέθηκε στην Κόρινθο. Σαράντα χρόνια ανασκαφέας της Κορίνθου, τα 32 από αυτά ως διευθυντής των ανασκαφών εκεί -επίτιμος διευθυντής μέχρι σήμερα -, συνεχίζει.

Φέτος είναι η 60ή επέτειος των πρώτων του δημοσιεύσεων και είναι δίκαιο να πούμε ότι με τη δική του σκληρή δουλειά και το ακούραστο φιλέρευνο πνεύμα υπηρέτησε την ελληνική αρχαιολογία όσο λίγοι. Το σημαντικό να συγκρατήσουμε εδώ είναι το προσωπικό παράδειγμα που δίνει ακούσια  ο Williams στο περιβάλλον του υπακούοντας στην ουσιώδη συμβουλή του πατέρα του:  «φρόντισε να αποκτήσεις χρήματα για να μπορείς να βοηθήσεις την κοινωνία». Με αυτό το μότο, ο Williams φρόντισε από νεαρός να περιορίσει τις προσωπικές απολαύσεις υπηρετώντας τα ενδιαφέροντά του με κάθε μέσον.  Υποστήριξε την αρχαιολογία, τη μελέτη της αρχαίας αρχιτεκτονικής αλλά και την αμερικανική τέχνη των μέσων του 20ού αιώνα όχι μόνο με οικονομικά μέσα, αλλά και με προσωπική έρευνα, με βαθιά γνώση και ακούραστη προσωπική εργασία η οποία συνεχίζεται αμείωτη μέχρι σήμερα.

Αυτό είναι το παράδειγμά του. Η ευμάρεια όχι ως αυτοσκοπός, ούτε ως μέσο για μια ζωή χλιδής, αλλά ως μέσο στήριξης της κοινωνίας και των σκοπών που ο ίδιος ξεχώρισε. Οι σκοποί αυτοί δε, ενισχύονται όχι μόνο χρήμασι αλλά και με την απόλυτη προσωπική αφοσίωσή του σε αυτούς, μέσα από τη βαθιά γνώση και τη σκληρή δουλειά. Ετσι, όντας ο ίδιος αρχαιολόγος και ερευνητής, ήξερε καλά τις ανάγκες και τις ικανοποίησε σε πολλά επίπεδα: Δωρητής της Αμερικάνικης Αρχαιολογικής Σχολής, των ανασκαφών της Κορίνθου, του Πανεπιστημιακού Μουσείου της Πενσυλβάνιας, της Αμερικανικής Ακαδημίας στη Ρώμη, του Heritage Management Organization, των ανασκαφών του Γορδίου και άλλων άξιων οργανισμών. Kαι όχι μόνο δωρητής αλλά και αρωγός στα διοικητικά συμβούλια αυτών.

Ως ένας από τους μεγαλύτερους συλλέκτες αμερικανικής τέχνης των μέσων του 20ου αι., έχει συγκεντρώσει μια μοναδική συλλογή, μέρος της οποίας ήδη κοσμεί το Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας.  Η υπόλοιπη θα παραχωρηθεί στο Μουσείο, αναδεικνύοντας το πλούσιο καλλιτεχνικό όραμά του, με έργα καλλιτεχνών που δεν έχουν ξαναεκτεθεί ποτέ στον ίδιο χώρο.

Ο Charles Williams έχει καταστήσει τον εαυτό του πραγματικά χρήσιμο στην κοινωνία٠ ευτυχώς για εμάς, και για την Ελλάδα, καθιστώντας εαυτόν την επιτομή του Φιλέλληνα, τίτλο τον οποίον ποτέ δεν επεδίωξε. Η χώρα πάντως, πάρα πολύ καλά έκανε και τον τίμησε.

Ο Ευάγγελος Κυριακίδης είναι καθηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Kent και διευθυντής Heritage Management Organization