Ο διπλός Επιτάφιος

Εκείνο το Πάσχα, τη Λαμπριά, όπως τη λέγαμε, που το σχολείο ήταν κλειστό, οι μαθητές του χωριού είχαμε πολλές ελεύθερες ώρες για να παίξουμε στην πλατεία ξυλίκι και βώλους. Πριν από την Κυριακή των Βαΐων μερικά παιδιά κόψαμε φύλλα από μια φοινικιά, τα δώσαμε στις γυναίκες, οι οποίες έφτιαχναν βάγια από δάφνη και μυρτιά.

Η Μεγάλη Εβδομάδα ήταν περίοδος ανάπαυσης και τα βράδια τα περνούσαμε στην εκκλησία της Παναγίας, στο κέντρο του χωριού, για να παρακολουθήσουμε τη λειτουργία. Τα στασίδια ήταν γεμάτα πιστούς, ενώ ο νεωκόρος ανέβαινε στο καμπαναριό και χτυπούσε πένθιμα τις καμπάνες. Οσοι είχαν την Ιερά Σύνοψι την κρατούσαν και διάβαζαν ψιθυριστά. Είχα κι εγώ τη δική μου, δανεική από τη θεία Ευτυχία, κι έλεγα: «Ο ευσχήμων Ιωσήφ από του ξύλου καθελών το άχραντόν σου Σώμα, σινδόνι καθαρά ειλήσας και αρώμασιν εν μνήματι καινώ κηδεύσας απέθετο».

Τη Μεγάλη Πέμπτη, μετά τη λειτουργία, οι νοικοκυρές άρχισαν κατά το έθιμο να βάφουν κόκκινα τ’ αβγά. Τη Μεγάλη Παρασκευή, μια μέρα με συννεφιά, οι κοπέλες πήγαν να στολίσουν με άνθη τον Επιτάφιο. Τότε έφτασε στο σπίτι μας μια θλιβερή είδηση: πέθανε στη Χώρα ο Χριστόφορος, ο αδελφός της νόνας Μαγδαληνής. Είχε αρρωστήσει βαριά, είπαν.

Λίγα χρόνια πριν, ήταν μετανάστης στην Αμερική. Στο σπίτι ακούγονταν διάφορα ονόματα πόλεων όπου πήγε, Σικάγο, Νέα Υόρκη, Βοστώνη, μα ποτέ δεν έμαθα τι δουλειά έκανε, αν μάζεψε δολάρια. Ηξερα τη φήμη του θείου κι είχα δει τις φωτογραφίες του: ένας άντρας με πλούσια μαλλιά, έξυπνα μαύρα μάτια και μουστάκι. Είχε επιστρέψει από την ξενιτιά με το υπερωκεάνιο «Ολυμπία» και ζούσε στο σπίτι του στο Καμπιέλο, αλλά η κηδεία του θα γινόταν στο χωριό.

Το βράδυ ξεκίνησε η περιφορά του Επιταφίου από την εκκλησία της Παναγίας, οι καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα. Στους πιστούς μοιράστηκαν κίτρινα κεριά, ενώ είχε αρχίσει να ψιχαλίζει. Τέσσερις άντρες κουβαλούσαν τον Επιτάφιο στους ώμους τους, αγόριά βαστούσαν εξαπτέρυγα, κορίτσια κρατούσαν καλαθάκια με λουλούδια και το πλήθος των πιστών ακολουθούσε.

Η πομπή έκανε τον γύρο του χωριού περνώντας από τον δαφνοστρωμένο χωμάτινο κεντρικό δρόμο. Διάβηκε από τη βρύση, το καφενείο του Μάζη, το λουτρουβιό του Χατζή, το λουτρουβιό του Δαφνή. Τέλος, μπήκε στον κήπο της Λότζας, όπου την εποχή της βρετανικής κυριαρχίας έμεναν Αγγλοι. Υστερα βγήκε από την άλλη μεριά, μπήκε στο καντούνι, πέρασε από τα Δαφνάτικα κι επέστρεψε υπό βροχήν στην εκκλησία.

Οι γονείς μου, η νόνα κι οι άλλοι συγγενείς, γυρίσαμε στα σπίτια μας, έπρεπε να θρηνήσουμε μόνοι τον θάνατο του θείου Χριστόφορου, αφού τη Μεγάλη Παρασκευή δεν γίνονταν κηδείες. Το Μεγάλο Σάββατο, στις έντεκα το πρωί, έγινε η πρώτη Ανάσταση, οι καμπάνες χτυπούσαν χαρμόσυνα, οι γυναίκες έσπασαν πήλινα δοχεία έξω από την πόρτα τους, η μητέρα μου έσπασε έναν μπότη. Το έθιμο αποτελούσε κατάλοιπο της βενετσιάνικης κυριαρχίας, με το σπάσιμο ξόρκιζαν το κακό και διαλαλούσαν την αναγέννηση της φύσης. Οι άντρες του χωριού πήραν μαχαίρια κι έσφαξαν τ’ αρνιά για το ψήσιμο.

Το απόγευμα του Μεγάλου Σαββάτου, μια καρότσα στολισμένη με μαύρα κρέπια έφερε από τη Χώρα τον θείο μέσα σε μαύρο φέρετρο. Εριχνε ψιλή βροχή. Ο αμαξάς φορούσε μαύρα ρούχα και μαύρο καπέλο, το άλογο ήταν ντυμένο με μαύρα καλύμματα. Γύρω από την καρότσα άρχισαν να μαζεύονται πολλοί από το χωριό, όπου ο θείος ήταν γνωστός με το παρανόμι «Αμερικάνος». Η πομπή τράβηξε για το κοιμητήριο του Αϊ-Νικόλα, ενώ οι καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα.

Ξαφνικά, άρχισε να μπουμπουνίζει, ο ουρανός γέμισε αστραπές και κεραυνούς που τρόμαξαν τον κόσμο. Μαζί με τους ανθρώπους τρόμαξε και το άλογο: χλιμίντρισε, ορθώθηκε στα δυο του πόδια, η καρότσα ανυψώθηκε, το φέρετρο έπεσε στο έδαφος και άνοιξε. Το πρόσωπο του θείου ήταν κίτρινο σαν το κερί. Μερικοί έκλεισαν το φέρετρο, το ξανάβαλαν στη θέση του, ενώ ο αμαξάς ηρέμησε το άλογο, χαϊδεύοντάς του το κεφάλι.

Σε μικρή απόσταση από το κοιμητήριο, η καρότσα σταμάτησε, το φέρετρο κατέβηκε, το σήκωσαν τέσσερις άντρες και τράβηξαν για την εκκλησία εντός του κοιμητηρίου. Οι κοπέλες με τα κανίστρια και τα λουλούδια που την προηγούμενη μέρα ακολουθούσαν τον Επιτάφιο του Χριστού τώρα συνόδευαν τον θείο Χριστόφορο. Ο παπάς είπε τα νεκρώσιμα λόγια και οι τέσσερις άντρες φορτώθηκαν ξανά το φέρετρο. Η βροχή συνέχισε να πέφτει.

Μέχρι να φτάσει η πομπή στον οικογενειακό τάφο, είχαμε γίνει όλοι μούσκεμα. Μετά την ταφή, οι συγγενείς μαζευτήκαμε στο σπίτι, όπου αλλάξαμε ρούχα, ενώ η νόνα έψησε καφέδες και μας μοίρασε κόλλυβα. Τότε η θεία Ευτυχία μού είπε πως ο θείος είχε αρρωστήσει στην Αμερική από χτικιό. Οπως η Μαργαρίτα Γκοτιέ στην Κυρία με τις καμέλιες, πρόσθεσε.

Στις 11 το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, κι ενώ η βροχή είχε σταματήσει, έγινε η λιτανεία της Ανάστασης. Ο κόσμος ακολούθησε το ίδιο δρομολόγιο με τον Επιτάφιο, μαζί κι εμείς οι συγγενείς του θείου Χριστόφορου. Τα μεσάνυχτα στην εκκλησία της Παναγίας ο παπάς είπε το «Χριστός Ανέστη». Στην επιστροφή στο σπίτι μας λόγω του πένθους οι γυναίκες της οικογένειας δεν μαγείρεψαν τσιλίχουρδα, δηλαδή μαγειρίτσα.

Το Πάσχα που ξημέρωσε ήταν μια ηλιόλουστη μέρα, ο ουρανός γαλάζιος, τα χελιδόνια έφτιαχναν φωλιές κάτω από τα μπαλκόνια. Ομως στο σπίτι μας το λαμπριάτικο τραπέζι δεν ήταν γιορτινό. Ο πατέρας δεν έσφαξε αρνί, ούτε οι άλλοι συγγενείς. Φάγαμε παστιτσάδα με σκέτα μακαρόνια, τσουγκρίσαμε κόκκινα αβγά από το κοτέτσι μας.

Στον κήπο μας είχαν ανθίσει χαμομήλια και κόκκινες παπαρούνες. Η λεμονιά μοσχομύριζε, πουλιά κελαηδούσαν πάνω στα δέντρα. Οι κότες, ο πετεινός, ο σκύλος, η γάτα και το αρνί που γλίτωσε από τη σφαγή, περιφέρονταν στον κήπο κακαρίζοντας, νιαουρίζοντας, αλυχτώντας και βελάζοντας.

Κάποια στιγμή, μια μαύρη πεταλούδα μπήκε στο σπίτι από το ανοιχτό παράθυρο κι αφού πέταξε για λίγα λεπτά πάνω από τα κεφάλια μας, πήγε και κάθισε στα μαλλιά της νόνας Μαγδαληνής. Αχ, είναι η ψυχή του αδελφού μου, είπε εκείνη. Υστερα η πεταλούδα βγήκε πάλι έξω και χάθηκε.

Το απόγευμα της Λαμπριάς, αγόρια και κορίτσια έστησαν χορό έξω από το καφενείο του Μάζη, του νονού μου, που είχε ένα γραμμόφωνο με πλάκες. Οι χορευτές, νέοι και μεγαλύτεροι, έσερναν τα βήματά τους στους κερκυραϊκούς συρτούς. Κανένας από την οικογένειά μας δεν πήγε στο χορό.

Οι  εκδηλώσεις μετά την Ανάσταση συνεχίστηκαν. Τη Νια Δευτέρα στην εκκλησία της Αγίας Κυριακής, δίπλα στο ποτάμι της Χρυσίδας, έγινε η άλλη λιτανεία με φλάμπουρα και εξαπτέρυγα, όπως στην περιφορά του Επιταφίου. Επειτα, η ζωή επανήλθε στους κανονικούς της ρυθμούς.

Ο θείος σχεδόν ξεχάστηκε. Η φωτογραφία του όμως έμεινε σ’ έναν τοίχο στο δωμάτιο της νόνας Μαγδαληνής, μέσα στην ξύλινη κορνίζα της. Η μαύρη πεταλούδα που την πρώτη φορά είχε πετάξει πάνω από τα κεφάλια μας τώρα μας επισκεπτόταν συχνά στο σπίτι. Μας παρατηρούσε σιωπηλά κι έπειτα χανόταν στα λουλούδια του κήπου. Εκείνο το Πάσχα στο χωριό χαράχτηκε ανεξίτηλα στη μνήμη μου χάρη στον διπλό Επιτάφιο, του Χριστού και του θείου Χριστόφορου.

Ο Φ. Φιλίππου είναι συγγραφέας και κριτικός αστυνομικής λογοτεχνίας