Εκφυλισμένοι θεσμοί και υπερδυνάμεις

Η αναμόρφωση της παγκοσμιοποίησης αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη ίσως ανάγκη των λαών και την πλέον άμεση προτεραιότητα για τις πολιτικές ηγεσίες. Αυτό κατέδειξαν οι τρομερές οικονομικές αναταράξεις των τελευταίων δεκαετιών, οι πόλεμοι του εμπορίου, η κλιματική αλλαγή επίσης με τις ανυπολόγιστες συνέπειες, η όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και η φοβερή πανδημία του τελευταίου δεκαεξαμήνου. Η παγκοσμιοποίηση χρειάζεται αναμφισβήτητα πλέον μέτρο και κανόνες μετά τα σαράντα χρόνια αυτής της αχαλίνωτης κούρσας συμφερόντων. Χρειάζεται μια ριζοσπαστική επαναρρύθμιση για να μπορέσει να κυβερνηθεί ο πλανήτης μας χωρίς νέες μεγάλες συγκρούσεις και πολέμους, χωρίς αλλεπάλληλες κρίσεις, λοιμούς, σεισμούς και καταποντισμούς.

Ζούμε σε έναν κόσμο που έχει ξεφύγει εντελώς από όλα όσα θεωρούσαμε έως τώρα δεδομένα, άρα θα πρέπει να αναθεωρήσουμε και τα πολιτικά εργαλεία ή τους θεσμούς και τα διεθνή όργανα με τα οποία εξισορροπούσαμε έως τώρα τα πράγματα, διαχειριζόμασταν ή επιλύαμε τα υπερεθνικά προβλήματα. Είναι απαραίτητοι τώρα νέοι ισχυροί θεσμοί που θα διαμορφώσουν και θα εκφράσουν νέους κανόνες συνεργασίας και ανάπτυξης. Νέοι διεθνείς οργανισμοί που θα έχουν το κύρος και θα μπορούν να επιβάλουν την κοινή θέληση προς όφελος της παγκόσμιας ισορροπίας. Από το ανοικτό μέτωπο της τεχνολογίας, της ενεργειακής μεταρρύθμισης και της προστασίας του περιβάλλοντος ειδικότερα, έως τις στρατιωτικές επιθέσεις, τους αμυντικούς σχηματισμούς, τη μαζική μετανάστευση και τον μείζονα, όπως φαίνεται, κίνδυνο κάθε πανδημίας. Κανένα εθνικό κράτος δεν μπορεί να δώσει από μόνο του λύση σήμερα. Τα προβλήματα μεταδίδονται σαν ιός, από τη μια ήπειρο στην άλλη, οι μεγάλες προκλήσεις είναι παγκόσμιες και αφορούν τα ίδια ακριβώς καυτά θέματα για τις περισσότερες χώρες, σχεδόν για όλους τους πολίτες του κόσμου, την επιβίωση και την ανάπτυξη. Δεν χωρεί συνεπώς καμία αμφιβολία ότι τα προβλήματα αυτά απαιτούν οπωσδήποτε δυνατές διεθνείς συνεργασίες και υπερεθνικές λύσεις. Είναι περισσότερο από αυταπόδεικτο άλλωστε ότι οι παλαιοί θεσμοί, οι οποίοι δημιουργήθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – και ας μην τους αναφέρουμε ονομαστικά – έχουν πλέον αποδυναμωθεί και εκφυλιστεί.

Εμπρός λοιπόν για μια νέα διεθνή αρχιτεκτονική! Η παγκοσμιοποίηση για να επιβιώσει χρειάζεται απαραιτήτως επαναρρύθμιση, μια κατά κάποιον τρόπο παγκόσμια διακυβέρνηση. Φρέσκους πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς που θα βρίσκονται σε πλήρη αντιστοιχία με την καινούργια πραγματικότητα και τις ανάγκες της ανθρωπότητας. Αυτό το παγκόσμιο σύστημα συνεννόησης, συνεργασίας και υπερεθνικών αποφάσεων πρέπει να ανανεωθεί και να αναβαθμιστεί οπωσδήποτε, αυτή είναι η μόνη προοπτική. Είτε μιλάμε για τον ΟΗΕ και το ΝΑΤΟ είτε για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ή τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι το σκηνικό άλλαξε άρδην, οι παλαιοί μηχανισμοί ξεπεράστηκαν. Και αυτό είναι ένα πολύ γερό χαρτί, το οποίο θα πρέπει να παίξει πρώτη από όλους σήμερα η Ευρώπη. Αυτό είναι το συμφέρον της. Διότι η Ευρώπη μπορεί να είναι όντως – ως ενιαία – μια οικονομική υπερδύναμη, αλλά δεν είναι ούτε πολιτική υπερδύναμη ούτε στρατιωτική δύναμη, όπως είναι εθνικά και αμυντικά κατακερματισμένη. Εχει μια ακόμη λοιπόν ευκαιρία να διεκδικήσει κάτι ουσιαστικό στο παιχνίδι απέναντι στα δύο στρατηγικά μεγαθήρια, την Αμερική και την Κίνα, αλλά και τη Ρωσία.