O Πρωθυπουργός ως αναγνώστης

Δεν ήταν μια συνηθισμένη κουβέντα η συνέντευξη που πήραμε την Παρασκευή με τον φίλο Κώστα Μοστράτο από τον Πρωθυπουργό για την εκπομπή «Φελέκι» στον Αθήνα 984. Αφορμή ήταν η Ημέρα Βιβλίου και τόπος συνάντησης το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone. Ούτε αναμενόμενα τα βιβλία που είπε πως διαβάζει και τον καθορίζουν. Ούτε αυτονόητο ότι ένας πρωθυπουργός έχει τόσες αναγνωστικές αναζητήσεις, ιδίως στο non fiction κομμάτι – εδώ η σύγκριση με προκατόχους του στην πρωθυπουργία και στο κόμμα λειτουργεί προφανώς υπέρ του. Το φιλικό για τα μάτια Αmazon Κindle που κρατούσε προφανώς ενισχύει την ανάγνωση, και από άποψη όγκου και ταχύτητας.

Για λόγους (αυτo)προστασίας, ίσως δεν θέλησε να μας πει περισσότερα για σύγχρονους ιστορικούς ή λογοτέχνες της χώρας, κι έτσι τα ονόματα που ακούσαμε ήταν κυρίως αγγλόφωνων συγγραφέων και στοχαστών. Τα παιδικά του αναγνώσματα ξεκίνησαν με Ενιντ Μπλάιτον στα γερμανικά και γρήγορα εξελίχτηκαν σε σύγχρονη πολεμική ιστορία και Θουκυδίδη. Το Χάρβαρντ έχει βάλει γερά θεμέλια και φέρνει αναμνήσεις από αναγνώσεις του έργου του Ντιρκέμ (που τον ξαναδιαβάζει με την κόρη του), των Τοκβίλ και Βέμπερ. Στα σύγχρονα αναγνώσματα ενδιαφέρον είχε ότι έχει επιλέξει βιβλία που δεν παρουσιάζουν ιδεολογική συγγένεια με τον χώρο του: της ριζοσπάστριας επικρίτριας των ΜΚΔ και πρώην καθηγήτριας του Πρωθυπουργού Σοσάνα Ζούμποφ («Η εποχή του κατασκοπικού καπιταλισμού») και το «Καπιταλισμός χωρίς όρια» του σημαντικού θεωρητικού των ανισοτήτων Μπράνκο Μιλάνοβιτς. Ιδιαίτερα τον έχουν αγγίξει τα βιβλία του Νικόλα Χρηστάκη (μεταξύ των οποίων και το τελευταίο, «Το βέλος του Απόλλωνα») και ιδίως του ισραηλινού οικονομολόγου (και ψυχολόγου) Ντάνιελ Κένεμαν – με το μνημειώδες έργο του «Σκέψη αργή και γρήγορη» να έχει περίοπτη θέση στις αναγνωστικές προτάσεις του κυρίου Μητσοτάκη. Περισσότερο απ’ όλα τα είδη βιβλίων μοιάζει να τον κινητοποιούν οι βιογραφίες, όπως η περίφημη τετράτομη του Λίντον Τζόνσον του σημαντικού Robert Caro, αλλά και μια συγκριτική βιογραφία τεσσάρων προέδρων της ελαφρώς αμφιλεγόμενης Doris Kearns Goodwin. Οσον αφορά τις βιογραφίες ελλήνων πολιτικών και όχι μόνο, που κατά τον Κ. Μητσοτάκη γνωρίζουν άνθηση και καλύπτουν κενά τα τελευταία χρόνια, στάθηκε στην πολύ πρόσφατη (ούτε μήνα δεν έχει που βγήκε στα αγγλικά) νέα βιογραφία του Βενιζέλου από τον C. Llewellyn Smith και στη γνωστή, πρόσφατη, δίτομη από τον Ν. Παπαδάκη. Από τη φρέσκια παραγωγή ξεχώρισε (μάλλον αναμενόμενο) ένα βιβλίο για τα Γλυπτά του Παρθενώνα από τον Geoffrey Robertson, που έχει εκδοθεί πρόσφατα από το Free Thinking Zone. Η λογοτεχνία δεν είχε κεντρικό ρόλο στη συζήτηση, γιατί ο Πρωθυπουργός εμφανώς (και λογικά) προτιμά τα επιστημονικά βιβλία: αρκεστήκαμε στην πάγια προτίμησή του στο έργο του Χαρούκι Μουρακάμι, στο διαχρονικό ενδιαφέρον για τον Μ. Καραγάτση και στην αμφιθυμία του για το τελευταίο πόνημα του Καζούο Ισιγκούρο.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσιάστηκε αισιόδοξος για τη φιλαναγνωσία των Ελλήνων, παρά τους αρνητικούς δείκτες που έχουμε κατά καιρούς δει. Στάθηκε στην όντως πρωτόγνωρα μεγάλη βιβλιοφιλική κίνηση των Χριστουγέννων, χωρίς να μας πει γιατί στη συνέχεια έμειναν για τόσο καιρό κλειστά (μόνο με δυνατότητα παραγγελιών) τα βιβλιοπωλεία. Εκτός από την αγορά, όμως, υπάρχουν οι υποχρηματοδοτούμενες (κλειστές) δημόσιες βιβλιοθήκες, αλλά και η γενική πολιτική στον χώρο του βιβλίου (αρμοδιότητα του πάλαι ποτέ ΕΚΕΒΙ). Γι’ αυτά τα προβλήματα η συζήτηση δεν ήταν αρκετή, και όχι μόνο λόγω χρόνου. Οπως ομολόγησε με ειλικρίνεια ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, δεν γνωρίζει λεπτομέρειες για όλα αυτά, γιατί πέραν των άλλων η πανδημία δεν τον έχει αφήσει να ασχοληθεί με τέτοια ζητήματα. Οταν παρέλθει η θύελλα του ιού, ας ευχηθούμε η φιλαναγνωσία του Κυριάκου Μητσοτάκη να έχει και πρακτικό αντίκτυπο, με νέα πλαίσια στήριξης του χώρου των βιβλίων και των κακοπαθημένων βιβλιοθηκών. Μας είπε πως η κουβέντα μας ήταν μια αφορμή να ξαναθέσει τα θέματα στο αρμόδιο υπουργείο. Μακάρι να είναι έτσι, κι ένας πρωθυπουργός με στενή σχέση με το διάβασμα να χαράξει σύντομα αποτελεσματικές πολιτικές, που θα οδηγήσουν στη δημιουργία νέων αναγνωστών και στη βελτίωση δεικτών που δεν μας κάνουν καθόλου περήφανους.

O Φίλιππος Παππάς είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και διδάσκων στο ΕΑΠ