Tο κιτς της δικτατορίας

Η 21η Απριλίου 1967 και η επτάχρονη δικτατορία που επέβαλε, πριν από 54 χρόνια, ανέκοψε για πρώτη φορά μεταπολεμικά την πορεία της χώρας προς την ανάπτυξη και τον εκδημοκρατισμό. Στο όνομα του αντικομμουνισμού, η δικτατορία της «Ελλάδος Ελλήνων Χριστιανών» έκλεισε τη χώρα σε ένα καβούκι εσωστρέφειας και την απομάκρυνε ουσιαστικά από τη Δύση και τις εξελίξεις. Το κλείσιμο του κύκλου με μια εθνική καταστροφή, την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο και την κατοχή του 36% του νησιού, απλώς επισφράγισε δραματικά την περίοδο, αποδεικνύοντας ότι δεν αρκεί να πολιτεύεσαι στο όνομα του πατριωτισμού, ότι ο πατριωτισμός δεν είναι απλώς ρητορεία και συμβολισμοί μεγαλοσύνης.

Το 1968, διοργανώθηκε για πρώτη φορά η εορτή για την Πολεμική Αρετή των Ελλήνων, την οποία εμπνεύστηκε το καθεστώς της χούντας για να δοξάσει τα ηρωικά κατορθώματα του ελληνισμού, που από την αρχαιότητα έως σήμερα κάνει την ανθρωπότητα να τρίβει τα μάτια της, σύμφωνα με τον εθνικό μύθο για την καταγωγή και τη συνέχεια του έθνους. Σε μια τελετή σχολικού επιπέδου, που έλαβε χώρα στο Παναθηναϊκό Στάδιο και έγινε δυνατή με τη βοήθεια του στρατού, φαντάροι ντυμένοι Αθηναίοι, Σπαρτιάτες, Μακεδόνες, Βυζαντινοί, αλλά και Πέρσες, Αραβες και Τούρκοι, ακόμα και Βορειοκορεάτες, λύσανε διαμιάς όλους τους λογαριασμούς του έθνους. Παιδί ακόμα, θυμάμαι έλληνες και πέρσες φαντάρους, με άσπρα φουστανάκια οι μεν, με ποδήρεις χιτώνες οι δε, να ξιφομαχούν με χάρτινες ασπίδες και ξύλινα σπαθιά. Τους Πέρσες τους ξαναείδα, λίγες εβδομάδες αργότερα, με πιο πλουμιστές στολές, να παίζουν και να ηττώνται με το ζόρι στην αναπαράσταση της περίφημης ναυμαχίας στα Παλούκια. Ημασταν παιδιά, τότε, γελούσαμε και διασκεδάζαμε – αλλά και χάρη σε κάποιους σοβαρούς δασκάλους μας, που μας δίδαξαν το κύρος και τη σοβαρότητα, σπουδάζαμε το γελοίον του πράγματος.

Ο επαρχιώτικος αυταρχισμός της χούντας ήταν το βασικό χαρακτηριστικό της, αυτό που σηματοδότησε το πολιτικό και αισθητικό στίγμα της. Με άλλα λόγια, η χούντα ήταν κιτς. Δεν ήταν αστεία, δεν ήταν κακόγουστη. Ηταν κιτς. Ηταν η αισθητική και η ιδεολογία επαρχιωτών εθνικοφρόνων που θεώρησαν ότι είναι η νέα τάξη πραγμάτων κι ότι έπρεπε όλη η χώρα να τους ακολουθεί, χωρίς παρεκκλίσεις. Ο αντίπαλος του ολοκληρωτικού κιτς σε αυτή την πραγματικότητα είναι ο άνθρωπος που θέτει ερωτήσεις. Κάθε απόκλιση από το κυρίαρχο αισθητικό και πολιτικό ιδεώδες, κάθε εκδήλωση ατομικισμού είναι κιτς.

Η χούντα ήταν κιτς επειδή ήταν η πρώτη μεταπολεμικά πολιτική έκφραση που επιδίωξε να μανιπουλάρει τους Ελληνες. Μετά την πτώση της, το κρατικό κιτς ατόνησε, η δημοκρατία επανέφερε την πίστη στον ατομικισμό και στην πολιτική διαπάλη, σε συνθήκες ελευθερίας, ελεύθερης επιλογής. Οσο ενισχυόταν η δημοκρατία και δενόταν με την Ευρώπη, το πολιτικό κιτς εξοστρακιζόταν από το μεγάλο πεδίο – ώσπου το επανέφερε στη ζωή μας ο ΣΥΡΙΖΑ, ευτυχώς χωρίς την εξαναγκαστική διάστασή του. Το κιτς αυτό προετοιμάστηκε στα μετερίζια της «αγανάκτησης» και εκφράστηκε με πολλούς τρόπους – κι όχι μόνο από τον Καμμένο, ο οποίος πάντως μας άφησε αισθητική υποθήκη τη φωτογραφία του με το κόκκινο χαλί πάνω στην παλέτα, αγναντεύοντας τη Σαλαμίνα.

Εκτός από την εξουσία, τι ενώνει άραγε τις τόσο διαφορετικές γραμμές δυο διαφορετικών καθεστωτικών εγχειρημάτων κάτω από την παρορμητικά βίαιη, πολιτικά αφελή, λαϊκιστική συμμαχία; Τα ενώνει το κιτς.