«Και του σαλονιού {LF}και του λιμανιού»;

Δεν ήταν η πρώτη φορά που υψηλός εκπρόσωπος της Ελλάδας επιλέγει να τοποθετηθεί απέναντι στον ομόλογό του της Τουρκίας με δυναμικό τρόπο. Για όσους δεν (θέλουν;) να θυμούνται, ανάλογη τοποθέτηση είχε λάβει χώρα πριν από μια δεκαετία στο Ερζερούμ της Τουρκίας και μάλιστα στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο. Είναι ενδιαφέρον ότι κοινό στοιχείο μεταξύ της τοποθέτησης του έλληνα υπουργού των Εξωτερικών Νίκου Δένδια απέναντι στον τούρκο ομόλογό του και του τότε πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου απέναντι στον πρόεδρο Ερντογάν ήταν η υπενθύμιση του πλαισίου μέσα στο οποίο η Τουρκία οφείλει να αναπτύσσει τις σχέσεις της απέναντι στον γείτονά της που (για κακή της τύχη;) είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

«Πάγωσε η Συνάντηση Κορυφής» ήταν ο τίτλος της εφημερίδας «Μιλιέτ», «Φιλία στα εγκαίνια του Σταδίου, επικρίσεις στη Σύνοδο των Πρέσβεων» έγραφε η «Ζαμάν» την επαύριο της ομιλίας του έλληνα πρωθυπουργού παρουσία του τούρκου προέδρου και των τούρκων πρέσβεων, όπου ο πρώτος υπενθύμισε τα περί παράνομων υπερπτήσεων της Τουρκίας στο Αιγαίο, ενώ ταυτόχρονα κατέστησε σαφές ότι «…η διεθνής κοινότητα δεν πρόκειται να νομιμοποιήσει μια εισβολή και η ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί όσο συνεχίζεται η κατοχή μέρους της Κύπρου».

Δέκα χρόνια αργότερα και μετά την πλέον μακρά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις περίοδο έντασης, ο έλληνας υπουργός των Εξωτερικών θεώρησε σκόπιμο να καταστήσει σαφές σε μια όλο και αποκλίνουσα από τη διεθνή νομιμότητα γείτονα ότι εφεξής το πλαίσιο των συζητήσεων και του διαλόγου μεταξύ των δύο κρατών δεν μπορεί παρά να ακολουθεί το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο, τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και τις διεθνείς συνθήκες. Ομιλώντας ειδικότερα με την ιδιότητα του γείτονα που είναι ταυτόχρονα και μέλος της ΕΕ, ο έλληνας ΥΠΕΞ δεν περιορίστηκε μόνο στο να αντικρούσει την προσπάθεια της Τουρκίας να ακυρώσει τη διπλή αυτή ιδιότητα της Ελλάδας – «Δεν θα πρέπει να αφήσουμε τρίτα μέρη να βρεθούν ανάμεσά μας, δηλαδή την ΕΕ» (sic) τόνισε ο πρόεδρος Ερντογάν κατά τη συνάντησή τους, σύμφωνα με ανακοίνωση της τουρκικής προεδρίας. Παράλληλα ο έλληνας ΥΠΕΞ επιχείρησε να «εμπλουτίσει» τον κατάλογο των προϋποθέσεων που είχε θέσει η ΕΕ στην Τουρκία προκειμένου να προχωρήσει η λεγόμενη «θετική ατζέντα» με δύο «ελληνικού – ευρωπαϊκού» χαρακτήρα επιχειρήματα: την άρση του «casus belli» και την αποδοχή εκ μέρους της Τουρκίας της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Δυναμικές εκ μέρους της Ελλάδας τοποθετήσεις δεν συνεπάγονται αρνητικά αποτελέσματα όταν είναι ειλικρινείς και βασίζονται στο διεθνές δίκαιο και στις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες. Στην Αγκυρα και οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι υπάρχει πολύ σημαντικό περιθώριο για την ανάπτυξη των διμερών σχέσεων στην οικονομία και στο εμπόριο και δεσμεύτηκαν να αναβιώσουν πρωτοβουλίες που είχαν αναδειχθεί τις περασμένες δύο δεκαετίες και οι οποίες δεν έχουν υλοποιηθεί. Ακόμα σημαντικότερο, οι διερευνητικές επαφές μεταξύ των δύο χωρών θα συνεχιστούν παρά τους «ευσεβείς πόθους» των υποστηρικτών τόσο της σχολής της «ακινησίας» όσο και της σχολής της «θυμικής υπερκινητικότητας», που, ελπίζοντας στη διακοπή τους, έσπευσαν να οικειοποιηθούν την τοποθέτηση του έλληνα υπουργού των Εξωτερικών και να την εμφανίσουν ως απόδειξη των δικών τους αντιλήψεων. Η ομολογουμένως «ηχηρή» προσπάθεια της ελληνικής πλευράς να επαναφέρει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στο ασφαλέστερο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου είναι απαραίτητο – εκμεταλλευόμενη τις εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις και τις πραγματικές ανάγκες της Τουρκίας – να συμπληρωθεί άμεσα με συγκεκριμένες και πειστικές προτάσεις όσον αφορά την ακόμα διαμορφούμενη σχέση της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας στο ΕΛΙΑΜΕΠ.