Η χωρίς όρια παγκόσμια κουλτούρα της Αμερικής

Η αξιομνημόνευτη ερμηνεία από την Αμάντα Γκόρμαν του ποιήματός της «Ο λόφος που σκαρφαλώνουμε», κατά την ορκωμοσία του Τζο Μπάιντεν, συγκίνησε εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτό ήταν αρκετό ώστε ένας κορυφαίος ολλανδικός εκδοτικός οίκος να αναθέσει σε μία εξέχουσα συγγραφέα να ετοιμάσει μία μετάφραση. Ομως, η επιλογή της Μαρίκε Λούκας Ρίινεβελντ, η οποία είναι λευκή και δηλώνει ανεξάρτητη, προκάλεσε την άμεση αντίδραση μαύρων ακτιβιστών στην Ολλανδία. Απαίτησαν το ποίημα της Αφροαμερικανίδας Γκόρμαν να μεταφραστεί από κάποιον ή κάποια με μαύρο χρώμα δέρματος. Η Ρίινεβελντ αναγκάστηκε να αποσυρθεί.

Την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά του κόσμου, την Ιαπωνία, οι εκεί υποστηρικτές της QAnon, μιας αμερικανικής ακροδεξιάς θεωρίας συνωμοσίας, προσθέτουν τα δικά τους στοιχεία στην ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι η προεδρία εκλάπη από τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι ιάπωνες υποστηρικτές της QAnon είναι πεπεισμένοι πως κάποιοι απειλητικοί και απεχθείς αλλοδαποί κυβερνούν την Ιαπωνία παρασκηνιακά, καθώς και ότι η αυτοκρατορική οικογένεια είναι υπεύθυνη για τα πάντα – από την ατομική βόμβα μέχρι τον καταστροφικό σεισμό του 2011.

Καλώς ή κακώς, η επιρροή της αμερικανικής κουλτούρας παραμένει εξίσου ισχυρή όπως πάντα. Από αυτή τουλάχιστον την άποψη, οι αναφορές περί αποδυνάμωσης των ΗΠΑ είναι σε μεγάλο βαθμό υπερβολικές. Ακόμη και με την άνοδο της Κίνας, τον τεράστιο πλούτο της ΕΕ και το αποτροπιαστικό θέαμα της προεδρίας Τραμπ, οι άνθρωποι σε ολόκληρο τον πλανήτη εξακολουθούν να στέφουν το βλέμμα τους προς την πλευρά της Αμερικής για να βρουν τα συνθήματά τους στον πολιτισμό και την πολιτική.

Συνήθως, ήταν άνθρωποι που ανήκαν στη Δεξιά οι οποίοι φοβούνταν περισσότερο την αμερικανική πολιτιστική επιρροή. Το παράδειγμα των ΗΠΑ αποτελούσε μια απειλή για την κοινωνική τάξη, την εθνική ομοιογένεια και την υψηλή τους κουλτούρα. Βεβαίως, τα πολιτικά άκρα βρίσκουν κοινό έδαφος. Η άκρα Αριστερά καταγγέλλει εξίσου την παγκόσμια επέκταση της αμερικανικής καπιταλιστικής κουλτούρας – της αποικιοποίησης μέσω της Coca Cola. Στην πραγματικότητα, μαζί με την Coca Cola, ένα από τα πιο επιτυχημένα εξαγωγικά προϊόντα των ΗΠΑ στην πορεία του χρόνου ήταν η κουλτούρα της διαμαρτυρίας. Ηταν, άλλωστε, η Αμερικανική Επανάσταση αυτή που ενέπνευσε τη Γαλλική. Τη δεκαετία του ’60, φοιτητές σε όλο τον κόσμο διαδήλωναν κατά του «αμερικανικού ιμπεριαλισμού» και του πολέμου του Βιετνάμ, ακολουθώντας το παράδειγμα των συναδέλφων τους στο Μπέρκλεϊ και το Κολούμπια. Ακουγαν αμερικανικά τραγούδια διαμαρτυρίας. Και κάποιες φορές, όπως συνέβη με τον Ανδρέα Παπανδρέου στην Ελλάδα, αντιαμερικανοί πολιτικοί βρίσκονταν να έχουν συλλάβει πολλές από τις ιδέες τους σε αμερικανικά πανεπιστήμια.

Η μεγαλύτερη ελκτική δύναμη που ασκούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τα πολλά θεσμικά τους κενά, την ιστορία του ρατσισμού και τους σπασμούς ηθικής υστερίας, προέρχεται από την υπόσχεση για μεγαλύτερη ελευθερία: οικονομική, πολιτική, πολιτιστική και σεξουαλική. Αυτός είναι ο λόγος που οι αριστεροί πρόσφυγες από τη ναζιστική Γερμανία συχνά επέλεγαν να μετακομίσουν στις ΗΠΑ κατά τις δεκαετίες του ’30 και του ’40, ενώ οι πιο συντηρητικοί προτιμούσαν τη Βρετανία.

Το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι κατά πόσο η σημερινή επιρροή των ΗΠΑ υπόσχεται περισσότερη ή λιγότερη ελευθερία. Το παράδειγμα του Τραμπ και της ανελεύθερης και αντιμεταναστευτικής, συχνά ανοιχτά ρατσιστικής ρητορικής έχει ήδη εμπνεύσει μια σειρά πολιτικούς, προερχόμενους από το περιθώριο των πάλαι ποτέ ρωμαλέων φιλελεύθερων δημοκρατιών. Η ανάπτυξη του ρεύματος QAnon στην Ιαπωνία αποτελεί το πιο καθαρό παράδειγμα της επέκτασης του παρανοϊκού αμερικανικού παραδείγματος πέρα από τον ωκεανό. Κάποιοι, βεβαίως, μπορούν και ενδεχομένως θα έπρεπε να υιοθετήσουν την αισιόδοξη άποψη ότι τελικά η λογική θα επικρατήσει για μια ακόμη φορά. Θα μπορούσε να είναι η εποχή Μπάιντεν αυτή που θα αφαιρέσει το κεντρί του τραμπισμού και θα αποκατασταθεί η ανεκτικότητα για την οποία συχνά η αμερικανική διανόηση γίνεται αντικείμενο θαυμασμού. Για το καλό της Αμερικής και του κόσμου ολόκληρου, ας ελπίσουμε ότι αυτό θα συμβεί σύντομα.

Ο Ιαν Μπορούμα είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν