Η γενέτειρα και το τραύμα

Τίποτε δεν προδίκαζε τον Φίλιππο κατά την εφηβεία του και την πρώτη νεότητά του γι’ αυτό για το οποίο θα μείνει στην ιστορία: ως ο επί 74 χρόνια άξιος σύζυγος της Ελισάβετ της Μ. Βρετανίας, διαδόχου κι από το 1952 και πέρα βασίλισσας της χώρας της και αρχηγού της Κοινοπολιτείας.

Γιος του βασιλόπαιδος Ανδρέα της Ελλάδος και της αγγλίδας πριγκίπισσας Αλίκης του Μπάτενμπεργκ, ο Φίλιππος γεννηθείς στο Mon Repos της Κέρκυρας, εγκαταλείπει ενός μόλις έτους τη γενέτειρά του κάτω από συνθήκες τραγωδίας εθνικής και οικογενειακής. Κατηγορούμενος, λόγω των οξύτατων παθών της εποχής ως συνυπεύθυνος της Καταστροφής για γεγονός που συνέβη ένα ολόκληρο έτος πριν από αυτήν – και για το οποίο αργότερα συνέγραψε λεπτομερή και πειστική απολογία – ο Ανδρέας, έχοντας μόλις αποφύγει την τύχη των εξ, το εκτελεστικό δηλαδή απόσπασμα χάρη στην άμεση επέμβαση της Αγγλίας, φθάνει στη Γαλλία ψυχικό ράκος και επιπλέον απένταρος. Το ίδιο και η Αλίκη, που τα επόμενα χρόνια είναι θαμώνας διάφορων ψυχιατρικών κλινικών και σανατορίων. Μέχρι τα επτά του χρόνια ο Φίλιππος μεγαλώνει χωρίς αγάπη γύρω του, χάρη στη γενναιοδωρία εύπορων συγγενών. Το 1928 στέλνεται στην Αγγλία εσωτερικός σε σχολείο υπό την παρακολούθηση της εκ μητρός γιαγιάς του. Διακρίνεται για την έφεσή του στον αθλητισμό, για την τόλμη του, τον υπευθυνότητά του, την ικανότητά του να εμπνέει τους συντρόφους του. Τα χαρακτηριστικά αυτά εξελίσσονται σε αρετές όταν το 1933 φοιτεύει στη σχολή του πλατωνιστή Κουρτ Χαν, πρώτα στο Ζάλεμ της Βάδης και έπειτα στο Γκορντονστόουν της Σκωτίας. Τα χρόνια εκείνα σημάδευσαν ανεξίτηλα τον χαρακτήρα του.

Οταν το 1938, τέθηκε το ζήτημα αν θα υπηρετούσε στο ελληνικό ή το βρετανικό βασιλικό ναυτικό, ο Φίλιππος ακολούθησε τη συμβουλή του εξαδέλφου του Γεωργίου Β΄ της Ελλάδος να επιλέξει το δεύτερο. Διακρίνεται και πάλι ως αξιωματικός στον πόλεμο της Μεσογείου και του Ειρηνικού ωκεανού. Πριν από την κήρυξη του πολέμου επισκεπτόταν συχνά την Ελλάδα, συγκατοικώντας με τη μητέρα του στο μικρό της διαμέρισμα στο Κολωνάκι.

Η φήμη του στον πόλεμο, η μεγάλη του ομορφιά, η διακριτική μεθόδευση εκ μέρους του θείου του – ήρωα του πολέμου – ναυάρχου Λούις Μάουντμπάτεν, είχαν ως αποτέλεσμα να τον ερωτευθεί η διάδοχος του θρόνου που τον συναντούσε σε φιλικές συναναστροφές στο κάστρο του Ουίνσδορ. Υπερβαίνοντας σειρά δυσκολιών ο Φίλιππος παντρεύεται την Ελισάβετ το 1947. Επί πέντε χρόνια το νεαρό ζεύγος, εγκατεστημένο στη Μάλτα, όπου υπηρετούσε ο Φίλιππος, ζει ζωή σχετικώς ανέμελη και ευτυχισμένη. Τον Δεκέμβριο του 1950, επισκέπτονται την Ελλάδα και διαμένουν στο Τατόι, όπου είναι θαμμένος ο Ανδρέας.

Το 1952, επέρχεται η μεγάλη ανατροπή. Ο αιφνίδιος θάνατος του Γεωργίου Στ΄ φέρνει την Ελισάβετ στον θρόνο. Η ζωή της ανήκει στη χώρα της, όχι στην ίδια, όχι στην οικογένειά της. Ο Φίλιππος περνά στη δεύτερη θέση, ίσως λιγότερο εύκολα από ό,τι άφησε να φανεί. Ωστόσο πολύ γρήγορα έπλασε το νέο του δημόσιο πρόσωπο, με τον ιδιόμορφο και κάπως εκτός παραδόσεως τρόπο με τον οποίον αντιλαμβανόταν τον ρόλο του. Ο αυθορμητισμός του, οι παροιμιώδεις ατάκες του διαμόρφωσαν την εικόνα στον λαό τού «Philip the Greek». Ο ρόλος του υπήρξε ουσιαστικής σημασίας στο πλευρό της γυναίκας του, έως το τέλος.

Οσο για τη σχέση του με την Ελλάδα δύο πράγματα είναι εξίσου αληθινά: από τη μια το ότι ουδέποτε υπερνίκησε το τραύμα της παρ’ ολίγον εκτέλεσης του πατέρα του και από την άλλη η συναίσθηση της σχέσης που τον συνέδεε με τη γενέτειρά του, την οποία κυρίως εξεδήλωσε με την έντονη προσωπική υποστήριξη στις περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ο Κώστας Σταματόπουλος είναι ιστορικός