Οι μύθοι είναι {LF}ο μεγάλος κίνδυνος

Είναι μάλλον αναμενόμενο ένα περιοδικό σαν τον «Economist» να «γιορτάσει» τους δύο αιώνες από την Επανάσταση του 1821 με ένα διαδικτυακό συνέδριο υπό τον τίτλο «Ελλάδα: 200 χρόνια οικονομικής επιβίωσης». Για τους πολιτικούς όμως που συμμετείχαν στα πάνελ του, ποια ήταν τα επιτεύγματα και ποιες οι προκλήσεις που αντιμετώπισε η χώρα στη νεότερη ιστορία της; Ποια είναι, δηλαδή, τα συμπεράσματα στα οποία εκείνοι καταλήγουν για το μέλλον της διαβάζοντας το μακρινό αλλά και το πρόσφατο παρελθόν της;

Για την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, που κήρυξε την έναρξή του με ένα μαγνητοσκοπημένο μήνυμα, «η Ελλάδα των τελευταίων 200 ετών αποτελεί συνολικά μια ιστορία προόδου και επιτυχίας». «Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια», συμπλήρωσε, «ότι δεν υπήρξαν και λάθη. Στην τελευταία κρίση χρέους της δεκαετίας του 2010, η Ελλάδα πλήρωσε ένα βαρύτατο τίμημα για τα λάθη του παρελθόντος. Ωστόσο, οι δημοκρατικοί θεσμοί άντεξαν, και η κοινωνία επανεπιβεβαίωσε τη δέσμευσή της στο ευρωπαϊκό εγχείρημα και στο κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Η κρίση συνέβαλε στη συλλογική μας αυτογνωσία και τη δημοσιονομική μας υπευθυνότητα. Η Ευρώπη βγήκε και αυτή σοφότερη από τη δοκιμασία της τελευταίας δεκαετίας. Απέναντι στην αβεβαιότητα του καιρού μας, η ευρωπαϊκή ενότητα και αλληλεγγύη αποτελεί τη μεγαλύτερη ασφάλεια».

Ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, που μίλησε μόνος του για το ελληνικό δημόσιο χρέος – «μια ιστορία δύο αιώνων» -, σημείωσε ότι εκείνο που λείπει στην Ελλάδα είναι οι ισχυροί δημοκρατικοί θεσμοί που θα ελέγχουν την εξουσία. «Αυτό που έχουμε δει είναι πολιτικές δυνάμεις να διανέμουν πλούτο στους νικητές, παρά να επενδύουν προς το κοινό όφελος» ανέφερε χαρακτηριστικά. Για να στηρίξει τα λεγόμενά του επικαλέστηκε την υπόθεση Γεωργίου και τα περιλάλητα Greek Statistics – επειδή, όπως σημείωσε, αποδεικνύουν ότι μια δημόσια υπηρεσία λειτούργησε ως υποχείριο της κυβέρνησης που προηγήθηκε της δικής του, με αποτέλεσμα να δοθούν παραποιημένα στατιστικά της ελληνικής οικονομίας στην ΕΕ, κι έτσι να υποτιμηθεί η εμπιστοσύνη της Ενωσης, των αγορών αλλά και των διεθνών θεσμών στη χώρα. Στην ανάλυσή του, «τελικά», η κρίση χρέους «ήταν η έλλειψη θεσμικής ικανότητας να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο, δημοκρατικό κράτος».

ΟΙ ΑΠΟΤΥΧΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ. Οι εργασίες έκλεισαν με μια συζήτηση μεταξύ Στέλιου Ράμφου, Ντόρας Μπακογιάννη και Βαγγέλη Βενιζέλου, την οποία συντόνισε ο δημοσιογράφος των «ΝΕΩΝ» Μιχάλης Μητσός, για τον τρόπο που βλέπει η χώρα τον εαυτό της σήμερα, όπως αυτός προκύπτει μέσα από τις αποτυχίες του παρελθόντος της, αλλά και για τα μαθήματα που ενδεχομένως θα μπορούσε να πάρει από εκείνες.

Ο φιλόσοφος τάχθηκε υπέρ του διαχωρισμού Εκκλησίας – Κράτους με το επιχείρημα πως έτσι θα μπορούσε να υπάρξει η «κίνηση προς τη νεωτερικότητα». Το μεγαλύτερο πρόβλημα για εκείνον, πάντως, τα τελευταία 200 χρόνια υπήρξε «η ασυμφωνία εθνικού κράτους και κοινωνίας» που φάνηκε από την πρώτη στιγμή της σύστασης του νεοελληνικού κράτους, «κι έμεινε ανοιχτό το θέμα μέχρι σήμερα».

Η Μπακογιάννη, από την πλευρά της, επέμεινε αρκετά στο ζήτημα της αλήθειας και της γνώσης της ιστορικής αλήθειας εφόσον «η μη γνώση της επιτρέπει σε πολλές δυνάμεις να παρουσιάζουν μια εικόνα ως πραγματική ενώ δεν είναι». Σαν παράδειγμα της κρισιμότητας της παρατήρησής της ανέφερε την εξωτερική πολιτική, η άσκηση της οποίας είναι συνήθως δύσκολη ακριβώς επειδή  «στο εσωτερικό της χώρας κυριαρχούν μύθοι». Ο βασικός αναστοχασμός που κοινωνία και πολιτικοί πρέπει, λοιπόν, να κάνουν περνάει γι’ αυτήν «μέσα από την υποχρέωση της υπεράσπισης της αλήθειας ως έχει», αφού «όσο ζούμε με μια πλασματική εικόνα και πλασματικά στοιχεία τόσο πιο δύσκολο θα είναι να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα που έρχεται».

Σύμφωνα με τον Βαγγέλη Βενιζέλο το σημαντικότερο που οφείλουν να κάνουν οι σημερινοί πολιτικοί είναι να μετατρέψουν τον λαό από υποκείμενο της ιστορίας σε ενεργούμενό της. Για την επίτευξη αυτού του στόχου χρειάζεται, όπως χαρακτηριστικά τόνισε,  «εξάσκηση στην αλήθεια και τη συγκριτική έρευνα» γιατί κατά την εκτίμησή του ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το ορατό μέλλον είναι ένας «διχασμός μεταξύ ορθολογικού και μη ορθολογικού».