Για μια αλλαγή πορείας στη διοίκηση των ΑΕΙ

Ο Νόμος 1268/1982 που έφερε το ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του ’90 μετέφερε την επιλογή της διοίκησης των ΑΕΙ στα κόμματα μέσα από τις παντοδύναμες τότε κομματικές νεολαίες. Η εκλογή των εκάστοτε πρυτανικών Αρχών ήταν ένα θέμα που έπρεπε να συζητηθεί σε ανώτατο κομματικό επίπεδο. Η συμμετοχή των κομματικών νεολαίων στην ψηφοφορία για την ανάδειξη των οργάνων διοίκησης ήταν σημαντικό εργαλείο στα χέρια των κομμάτων για να χειραγωγούν τις εκλογές σε όλες τις βαθμίδες της διοίκησης. Την κατάσταση περιγράφει ο κ. Δ. Κλάδης, πρωτεργάτης στη δημιουργία του Νόμου 1268/82 στο άρθρο του με τίτλο «Μεταρρυθμίσεις και αντιμεταρρυθμίσεις στα ελληνικά πανεπιστήμια (1974-2014): Συνδέοντας την πολιτική με τις κοινωνικές δυναμικές». Το άρθρο το έγραψε το 2014 για να πολεμήσει τον Νόμο 4009/2011 της κυρίας Διαμαντοπούλου. Στην περίληψη, γράφει μεταξύ άλλων: «Στο παρόν άρθρο … επιχειρείται να απαντηθεί το ερώτημα γιατί ο Νόμος Πλαίσιο του 1982 ήταν όντως μεταρρύθμιση και για τον σκοπό αυτό αναλύονται τα βασικά μεταρρυθμιστικά στοιχεία που περιείχε, με έμφαση στη θεσμοθέτηση της φοιτητικής συμμετοχής στη διοίκηση».

Το ελληνικό πανεπιστήμιο, με βάση τον Νόμο 1268/82, μετετράπη σε «εκφραστή των κοινωνικών δυνάμεων»… και σταδιακά μετετράπη σε χώρος πολιτικής αντιπαράθεσης. Το ότι είναι χώρος καινοτομίας, έρευνας και εκπαίδευσης των νέων ανθρώπων παρουσιάζεται σαν αντιμεταρρύθμιση που επιχειρεί ο νόμος 4009 τριάντα χρόνια μετά. Η «αντιμεταρρύθμιση» κατέρρευσε όπως ξέρουμε γιατί δεν εξυπηρετούσε τα συμφέρονται ομάδων μέσα στο πανεπιστήμιο και σταδιακά επιστρέψαμε στον Νόμο 1268/82 ο οποίος κυριαρχεί μέχρι σήμερα. Σαράντα χρόνια τώρα, κανένας δεν μίλησε για το αν η παρουσία των κομμάτων και των νεολαίων τους στα πανεπιστήμια ήταν συμβατή με το αυτοδιοίκητο πανεπιστήμιο. Είναι όλοι ικανοποιημένοι με αυτό το αλισβερίσι που καθιέρωσε η μεγάλη κοινωνική μεταρρύθμιση του 1982.

Είναι αλήθεια ότι με τα χρόνια και τη σταδιακή απομάκρυνση των φοιτητών από την εκλογή των διοικητικών οργάνων το ενδιαφέρον των κομμάτων τους για τα ΑΕΙ ατόνησε. Σήμερα έμειναν να συνεχίζουν τον αγώνα μόνο αυτοί που επιεικώς θα ονομάσουμε «μπαχαλάκηδες». Οι μπαχαλάκηδες βλέπουν τις σημερινές φοιτητικές νεολαίες της ΚΝΕ, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ και τις αντίστοιχες κομματικές οργανώσεις των καθηγητών σαν πουλημένες στην «αστική τάξη» και δεν συνεργάζονται μαζί τους, ενώ οι καθηγητές που πέρασαν από τις κομματικές νεολαίες τους βλέπουν με συμπάθεια.

Θα χρειαστούν τουλάχιστον πέντε παρεμβάσεις για να μπουν σε ευρωπαϊκή τροχιά τα ελληνικά ΑΕΙ: (1) Εκλογή του Συμβουλίου Ιδρύματος με συγκεκριμένους ρόλους, (2) Εκλογή των διοικητικών οργάνων (Πρύτανη, Κοσμήτορες, Προέδρους) από το Συμβούλιο Ιδρύματος, (3) Διαχείριση των οικονομικών από νέα υπηρεσία που λογοδοτεί στο Συμβούλιο Ιδρύματος, (4) Δημιουργία εσωτερικού κανονισμού, οργάνωση της υπηρεσίας ασφάλειας και φύλαξης στα ΑΕΙ και επιστροφή στην εφαρμογή των νόμων του κράτους σε συνεργασία ΣΙ και νέων πρυτανικών Αρχών, (5) Νέος τρόπος εκλογής νέων καθηγητών και αυστηρή διαδικασία εξελίξεων καθηγητών από βαθμίδα σε βαθμίδα. Τα παραπάνω αναφέρονται μόνο στην ανάγκη διοικητικής μεταρρύθμισης του σημερινού πανεπιστημίου.

Αν με το νέο νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ που επεξεργάζεται η κυβέρνηση δεν καταφέρει να δώσει οριστικό τέλος στα κατάλοιπα του Νόμου 1268/82 δεν πρόκειται να κάνουμε βήματα μπροστά. Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί με τη μεταρρύθμιση των ΑΕΙ το 2021 που επιχειρεί η σημερινή κυβέρνηση είναι να εφαρμόσει μια ακόμα θολή ελληνική πατέντα για τη διοίκηση των ΑΕΙ, που σύντομα θα επιστρέψει στη σημερινή κατάσταση που κανένας δεν είναι υπεύθυνος για τίποτα.

Ο Λουκάς Βλάχος ήταν καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης