Η ελληνική ιστορία του Αντρέ Σενιέ

Αποτελεί την πρώτη παραγωγή του επετειακού προγράμματος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Είναι η εμβληματική όπερα «Αντρέα Σενιέ» του Ουμπέρτο Τζορντάνο, η οποία παρουσιάζεται από μεθαύριο στην ψηφιακή πλατφόρμα της Λυρικής GNO TV, σε μουσική διεύθυνση Φιλίπ Ογκέν και σκηνοθεσία Νίκου Πετρόπουλου. Η δράση της τοποθετείται στην αυγή της Γαλλικής Επανάστασης και σχετίζεται με τη ζωή του ελληνογάλλου ποιητή. Με φόντο εντόνως δραματικό και ερωτικό, αναδεικνύει την πορεία του μέχρι την εκτέλεση. Κι αν το συγκεκριμένο έργο, με μεγάλο αντίκτυπο στο ακροατήριο του λυρικού θεάτρου μέχρι σήμερα, έχει άρωμα πρωτίστως γαλλικό, κρύβει στην καρδιά του κι ένα ελληνικό στοιχείο: την καταγωγή του φερώνυμου ήρωα από τη χώρα μας.

Ο Αντρέ Σενιέ ήταν γιος του γάλλου διπλωμάτη Λουί ντε Σενιέ και της Ελληνίδας, κυπριακής καταγωγής, Ελισάβετ Λομάκη. Ο ίδιος γεννήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1762 στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο πατέρας του διετέλεσε εμπορικός αντιπρόσωπος. Με την επιστροφή της οικογένειας στη Γαλλία, ο Αντρέ βρέθηκε να σπουδάζει στο φημισμένο προοδευτικό κολέγιο του Παρισιού «Κολέγιο της Ναβάρας». Η αποφοίτησή του δεν συνοδεύθηκε με την επιτυχημένη στρατιωτική σταδιοδρομία που επιθυμούσε κι έτσι ακολούθησε τα βήματα του πατέρα του στη διπλωματία. Το 1787 ανέλαβε χρέη γραμματέα στη γαλλική πρεσβεία στο Λονδίνο και βίωσε από πολύ κοντά τη Μεγάλη Επανάσταση που ξέσπασε στη χώρα δύο χρόνια αργότερα.

Τα όσα είδε στη βρετανική πρωτεύουσα ξύπνησαν μέσα του πολιτικά ένστικτα, τα οποία εκδήλωσε με την επιστροφή του στο Παρίσι παράλληλα με το ενδιαφέρον για τη δημοσιογραφία. Αν και ήταν κατά βάθος βασιλόφρων, τέθηκε από την αρχή υπέρ της Γαλλικής Επανάστασης, υιοθετώντας μια μετριοπαθή για την εποχή στάση. Με τα πολιτικά κείμενά του στις εφημερίδες της εποχής, έψεγε τόσο τους υπερμάχους της επαναστατικής τρομοκρατίας όσο και τους μη προοδευτικούς της μοναρχικής πτέρυγας, καταφέρνοντας να θίξει τα δύο άκρα. Ηξερε πως αυτή του η πράξη θα τον έβαζε ενδεχομένως σε μπελάδες, όμως η σύνεσή του δεν τον άφηνε να κλείσει τ’ αφτιά του μπροστά σε όσους καταπατούσαν το δικό του αίσθημα περί ακεραιότητας. Οπως είχε γράψει σε ένα δοκίμιό του που κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 1791, «ο ενάρετος και ελεύθερος άνθρωπος, ο αληθινός πολίτης, δεν λέει παρά την αλήθεια, την λέει πάντοτε, μη αποβλέποντας να γίνει αξιόλογος στα μάτια των ανθρώπων παρά με την ακατάβλητη σταθερότητά του να υποστηρίζει ό,τι είναι καλό και δίκαιο, και μισεί, κατατρέχει την τυραννία, όπου κι αν τη βρίσκει».

ΣΤΗ ΛΑΙΜΗΤΟΜΟ. Κάπως έτσι, έμοιαζε αναμενόμενη η κατάληξή του πίσω από τα σίδερα της φυλακής. Τον Μάρτιο του 1794 συνελήφθη και οδηγήθηκε στο κρατητήριο του Σεν Λαζάρ. Η τύχη του αποφασίστηκε στο Επαναστατικό Δικαστήριο που τον καταδίκασε σε θάνατο και τέσσερις μήνες αργότερα οδηγήθηκε στη λαιμητόμο. Ηταν 25 Ιουλίου 1794, δύο μόλις ημέρες πριν από την πτώση του Ροβεσπιέρου, οπότε ο 32χρονος ποιητής έχασε τη ζωή του στον βωμό του δίκιου των άκρων. Πήρε μαζί του τους πολιτικούς αγώνες του που τον κατέστησαν έναν ποιητή-ήρωα, ο οποίος ξαναέζησε μέσα από έργα των Σατομπριάν, Σεν Μπεβ, Ντε Βινί και βέβαια του Ουμπέρτο Τζορντάνο.

Πίσω του ο Σενιέ άφησε ένα σημαντικό ποιητικό έργο, που τον έχρισε από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους των νεοκλασικιστών. Κι ας μην είχε δει στο σύνολό του το φως της δημοσιότητας. Τα περισσότερα ποιήματά του εκδόθηκαν το 1819, 25 χρόνια μετά τον θάνατό του. Από αυτά ξεχωρίζουν τα «Βουκολικά», μια συλλογή 27 ποιημάτων που γράφτηκαν πριν από την Επανάσταση, την περίοδο 1778-1787, και εκδηλώνουν το ενδιαφέρον του Σενιέ για τα αρχαιοελληνικά ιδεώδη. Εμπνέονται από την ελληνική μυθολογία, την οποία ο ίδιος είχε μελετήσει εις βάθος μαζί τους κλασικούς συγγραφείς, και φέρνουν σε πρώτο πλάνο τα νησιά του Αιγαίου, τη Μεγάλη Ελλάδα και τη θάλασσα ως έναν αιωνίως αχαλίνωτο παράγοντα απειλής.

Η ελληνική πλευρά της καταγωγής του δεν άφηνε ασυγκίνητο τον Σενιέ. Προσπάθησε να την εξερευνήσει το φθινόπωρο του 1785, όταν, 23 ετών, ξεκίνησε με δύο στενούς φίλους του να επισκεφθεί τα πάτρια εδάφη. Ωστόσο η υγεία του τον πρόδωσε και έβαλε φρένο στα σχέδιά του. Τον νόστο για τις ρίζες που δεν γνώρισε μετέφερε αργότερα σε μια ελεγεία που έγραψε. Εκεί, μεταξύ άλλων, αναφέρει: «Σας χαιρετάω, θεοί του Ευξείνου, Ελλη, Σηστός, Αβυδος και Νύμφη του Βοσπόρου, και της Προποντίδας Νύμφη, που την τυραννική ημισέληνο του βαρβάρου Οσμανλίδη βλέπετε σήμερα ν’ αγγίζει τη δύση της. Εβρος, Παγγαίο, Αίμος, Ροδόπη, Ριπαία Ορη. Σας χαιρετώ, Θράκη μάνα μου, και μάνα του Ορφέα, Γαλατά που τα μάτια μου από καιρό ποθούσαν. Εκεί μια Ελληνίδα, στη νεαρή ανοιξιάτικη ώρα της, ωραία στην κλίνη ενός συζύγου, τέκνου της Γαλλίας, μ’ έκαμε να γεννηθώ Γάλλος, στου Βυζαντίου τους κόλπους».