Η επιστροφή της γερμανικής πολιτικής

Η 16χρονη διακυβέρνηση της Γερμανίας από την Ανγκελα Μέρκελ ολοκληρώνεται. Ο,τι κι αν αισθάνεται κάποιος για εκείνη, έβαλε τη σφραγίδα της σε μια ολόκληρη εποχή. Ομως οι πολιτικές εποχές σπανίως τελειώνουν ήσυχα και ο μακρύς αποχαιρετισμός της «Μούτι» δεν αποτέλεσε εξαίρεση.

Η γερμανική εκλογική σκηνή έχει αρχίσει και βράζει. Οι δύο πρώτες εκλογικές μάχες σε κρατίδια σε μια πλήρως εκλογική χρονιά δείχνουν την πιθανότητα οι ομοσπονδιακές εκλογές στις 26 Σεπτεμβρίου να αναδείξουν έναν κυβερνητικό συνασπισμό χωρίς τους Χριστιανοδημοκράτες (CDU) της Μέρκελ και το βαυαρικό αδελφό τους κόμμα τους Χριστιανοκοινωνιστές.

Τόσο στη Βάδη-Βυτεμβέργη όσο και στη Ρηνανία-Παλατινάτο, οι μεγάλες απώλειες για το CDU συνέπεσαν με εξίσου σημαντικά κέρδη για τους Πράσινους και ένα σταθερό μερίδιο των ψήφων για τους Ελεύθερους Δημοκράτες (FDP). Ετσι, ξεκίνησε η συζήτηση για ένα πιθανό «φανάρι», δηλαδή συνεργασία μεταξύ Σοσιαλδημοκρατών (κόκκινο), Ελεύθερων Δημοκρατών (κίτρινο) και των Πρασίνων. Ξαφνικά, μια αλλαγή στην κυβέρνηση του Βερολίνου δείχνει ως ρεαλιστική πιθανότητα.

Η κριτική για τη διαχείριση της πανδημίας από την κυβέρνηση – συμπεριλαμβανομένων σκανδάλων διαφθοράς στην προμήθεια μασκών – εντείνεται. Προς το παρόν, το κενό εξουσίας στην κορυφής του CDU παραμένει. Ο Αρμίν Λάσετ έχει να αντιμετωπίσει τον πολύ πιο χαρισματικό Μάρκους Σόντερ. Οποιος κι αν υπερισχύσει, το κόμμα έχει μπροστά του ανήφορο, ιδιαίτερα μετά τις σημαντικές ήττες στα δύο κρατίδια όπου το CDU είχε την εξουσία επί χρόνια. Αυτές οι απώλειες και η σταθερή ενίσχυση των Πρασίνων προμηνύουν μια πιθανή καταστροφή για το κόμμα της καγκελαρίου. Κάθε μέρα που περνά, οι Γερμανοί κατανοούν ότι η θητεία της τελειώνει. Η αποχώρησή της θα είναι οδυνηρή με δεδομένο και το κενό εξουσίας στο συντηρητικό στρατόπεδο.

Η εποχή της Μέρκελ συνέπεσε σε μεγάλο βαθμό με την ακμή της παγκοσμιοποίησης – δηλαδή, με το άνοιγμα της μαζικής εξαγωγικής αγοράς της Κίνας. Εσωτερικά, ωστόσο, χαρακτηριζόταν από αντίσταση στις μεταρρυθμίσεις και θα τη θυμόμαστε περισσότερο ως εποχή συζητήσεων παρά πολιτικού δυναμισμού. Πολλές ομάδες εργασίας, γεμάτες με τους συνήθεις αξιέπαινους εμπειρογνώμονες, συγκροτήθηκαν για να συζητήσουν θέματα όπως η ψηφιοποίηση. Αλλά τίποτα δεν βγήκε από όλα αυτά.

Ας δούμε την πολιτική για το κλίμα και την ενέργεια. Αν και η Γερμανία εγκατέλειψε την πυρηνική ενέργεια μετά την καταστροφή της Φουκουσίμα το 2011 στην Ιαπωνία, η Μέρκελ είχε αντιστρέψει την απόφαση να καταργήσει την πυρηνική ενέργεια λίγες εβδομάδες πριν. Παρόλο που η απόφαση ήταν θαρραλέα, έπρεπε να κάνει «διπλή στροφή» για να βοηθήσει το κόμμα της στις εκλογές του κρατιδίου Βάδης – Βυρτεμβέργης. Αλλά ο ελιγμός απέτυχε. Από το 2011, η Βάδη – Βυρτεμβέργη – μια βασική γερμανική βιομηχανική περιοχή – διοικείται από έναν  πολιτικό των Πράσινων, τον Βίνφριντ Κρέτσμαν.

Ακόμα πιο θαρραλέα ήταν η απόφαση της Μέρκελ το 2015 να ανοίξει τις πόρτες της Γερμανίας σε πρόσφυγες που διέφευγαν από τον εμφύλιο στη Συρία και σε άλλα μέρη της Μέσης Ανατολής. Αλλά αυτά τα επιτεύγματα ήταν εξαιρέσεις που απέδειξαν τον κανόνα. Η εποχή της Μέρκελ χαρακτηριζόταν κυρίως από την ησυχία, ένα χαρακτηριστικό που οι γερμανοί ψηφοφόροι, αφού την επανεξέλεξαν τρεις φορές, προφανώς εκτίμησαν. Με τον οικονομικό ήλιο να φαίνεται ότι πάντα λάμπει πάνω της, γιατί να αναλάβετε τον κίνδυνο της μεταρρύθμισης ή της στρατηγικής τόλμης;

Επειτα από μια μακρά περίοδο εφησυχασμού, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η χώρα αντιμετωπίζει τώρα τεράστιες διαρθρωτικές προκλήσεις. Μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ, η γερμανική κυβέρνηση θα πρέπει να εργαστεί σκληρά για να ξεπεράσει την απώλεια εμπιστοσύνης μετά την αποτυχημένη διάθεση εμβολίων Covid-19 στην Ευρώπη. Το φαινόμενο της πανδημίας θα πρέπει να βρίσκεται ψηλά στην ημερήσια διάταξη ανεξάρτητα από το ποιος σχηματίζει την επόμενη κυβέρνηση.

Ενώ η πανδημία έχει επιταχύνει την ψηφιοποίηση, αυτή η δυναμική πρέπει τώρα να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει την Ευρώπη να φτάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Η επιτυχία σε αυτό και στην ψηφιακή καινοτομία γενικότερα θα αποτελούσε καθοριστική συμβολή στην κυριαρχία της Ευρώπης, βοηθώντας τις γερμανικές και ευρωπαϊκές οικονομίες να παραμείνουν ανταγωνιστικές τον 21ο αιώνα. Θα απαιτηθούν μεγάλες επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και στον εκσυγχρονισμό των εκπαιδευτικών συστημάτων. Ευτυχώς, το σχέδιο ανάκαμψης ύψους 750 δισ. ευρώ της ΕΕ, Next Generation EU, προσφέρει μια ιστορική ευκαιρία για την προώθηση όλων αυτών των στόχων.

Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, έγκειται στην «πράσινη» οικονομία, ενώ ταυτόχρονα προστατεύει τους εργαζομένους και διατηρεί την κοινωνική συνοχή. Ομως, το έργο είναι πολύ μεγάλο για να υπάρξει διαχείριση σε εθνικό επίπεδο. Θα πρέπει να γίνει συλλογικά, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσω μιας ΕΕ που έχει εξελιχθεί σε παγκόσμια δύναμη.

Ευτυχώς, ο Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε από τον Λευκό Οίκο και οι Ευρωπαίοι αναγνωρίζουν ότι μια καλή διατλαντική συμμαχία θα είναι κρίσιμη για την προστασία των συμφερόντων τους αυτόν τον αιώνα. Ωστόσο, για να ενισχυθεί αυτή η σχέση, η Ευρώπη θα πρέπει να μοιραστεί μεγαλύτερο μέρος της ασφάλειας και του πολιτικού φόρτου και να αναλάβει τον ρόλο της για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που προκαλεί η άνοδος της Κίνας.

Κανένα έργο δεν θα είναι εύκολο για τη Γερμανία. Ωστόσο, οι εκλογές Βάδης -Βυρτεμβέργης και Ρηνανίας – Παλατινάτου οδήγησαν στο γεγονός ότι η εποχή της Μέρκελ της μεγαλόπρεπης συνομιλίας και καμίας δράσης δεν έχει τελειώσει. Η πραγματικότητα χτυπάει σκληρά την πόρτα της Γερμανίας και αργότερα φέτος ενδέχεται να αναλάβουν νέοι κυβερνώντες.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, υπήρξε ηγέτης των Γερμανών Πρασίνων για σχεδόν 20 χρόνια.