Οι ειδικοί κίνδυνοι πληθωρισμού της Ευρώπης

Ο αυξανόμενος κίνδυνος επιστροφής του πληθωρισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη αρχίζει να προκαλεί συζητήσεις μεταξύ των οικονομολόγων. Μία βασική πηγή φόβων για τον πληθωρισμό είναι η προσδοκία ότι, μόλις ξεπεραστεί η πανδημία COVID-19 λόγω των εμβολίων, η ζήτηση θα εκραγεί. Επιπλέον, τα σημερινά πρωτοφανή μεγάλα προγράμματα διάσωσης της κυβέρνησης θα έχουν ισχυρά πληθωριστικά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα.

Αλλά η διεθνής συζήτηση ήταν επικεντρωμένη μόνο στις ΗΠΑ. Λίγοι άνθρωποι έχουν ακόμη εξετάσει τους ιδιαίτερους πληθωριστικούς κινδύνους που παραμονεύουν στην ευρωζώνη, όπου η νομισματική βάση έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια σε πολύ υψηλότερο επίπεδο από ό,τι στις ΗΠΑ. Τον Ιανουάριο του 2021, αυτός ο λόγος, γνωστός ως συντελεστής διατήρησης μετρητών στην οικονομία, ήταν 43% στην ευρωζώνη, σχεδόν διπλάσιος από το 24% που καταγράφηκε στις ΗΠΑ. Από τη συνολική νομισματική βάση της κεντρικής τράπεζας ύψους 5 τρισεκατομμυρίων ευρώ που καταγράφηκε από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τον Ιανουάριο, σχεδόν τα τρία τέταρτα (72%), ή 3,6 τρισεκατομμύρια ευρώ, είναι ένα απλό πλεόνασμα χρημάτων που δεν είναι πραγματικά απαραίτητο για συναλλαγές. Προς το παρόν, αυτό το πλεόνασμα χρημάτων δεν μπορεί να προκαλέσει πληθωρισμό, επειδή τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα επιτόκια είναι σχεδόν μηδενικά και η οικονομία βρίσκεται σήμερα σε παγίδα ρευστότητας. Πράγματι, αυτά τα επιπλέον χρήματα συγκεντρώνονται κυρίως από τράπεζες, αντί να κυκλοφορούν στην ευρύτερη οικονομία.

Η πολιτική αντίσταση σε οποιαδήποτε αντιστροφή αυτών των αγορών ομολόγων από την ΕΚΤ είναι τώρα τόσο μεγάλη που μπορεί να υποτεθεί ότι δεν θα αλλάξει για το προβλέψιμο μέλλον. Πράγματι, οποιεσδήποτε τέτοιες πωλήσεις θα καταστρέψουν την αγοραία αξία αυτών των ομολόγων αναγκάζοντας έτσι τις τράπεζες, οι οποίες εξακολουθούν να έχουν πολλά παρόμοια στοιχεία ενεργητικού στα βιβλία τους, να υποστούν τεράστιες απώλειες. Σε περίπτωση που ξεκινήσει κάτι τέτοιο οι φούσκες που δημιουργούνται από την πολιτική μηδενικών επιτοκίων της ΕΚΤ θα ξεσπάσουν, πυροδοτώντας κύμα πτωχεύσεων. Επιπλέον, οι μεσογειακές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, των οποίων το χρέος έχει φτάσει σε υπερβολικά επίπεδα, θα είχαν τεράστιες δυσκολίες στην ανάληψη νέου χρέους. Για να είναι σε θέση να δανείζουν τα χρήματα των καταθετών, οι τράπεζες χρειάζονται κρατικά κεφάλαια και κεφάλαια της κεντρικής τράπεζας. Εάν η οικονομία ανακάμψει και η δημοσιονομική στήριξη επιταχύνει πάρα πολύ τη ζήτηση, πολλές τραπεζικές πιστώσεις θα μπορούσαν ξαφνικά να προκύψουν από τα χρήματα που διαθέτει η κεντρική τράπεζα . Στη συνέχεια, η αύξηση των τιμών θα αρχίσει να επιταχύνεται και η ΕΚΤ θα δυσκολευτεί πολύ να την περιορίσει χωρίς να έχει ένα λειτουργικό φρένο πληθωρισμού.

Ο Χανς Βέρνερ Ζιν είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιου του Μονάχου. Διετέλεσε πρόεδρος του ινστιτούτου Ifo και είναι σύμβουλος του υπουργείου Οικονομίας της Γερμανίας