Διακόσια χρόνια δυτικός κόσμος

Η πανδημία απέτρεψε τη φαντασμαγορία (και τo περίσσευμα κιτς) στους γιορτασμούς των 200 χρόνων από την Επανάσταση της εθνεγερσίας, του 1821, συμβάλλοντας όμως στο μέτρο και επιτρέποντας σε μεγάλο βαθμό στους πλέον ειδικούς να συζητήσουν όχι μόνο τα γεγονότα αλλά και το αίτημα της εξέγερσης. Οι συζητήσεις και οι εκδόσεις για το 1821 πληθαίνουν, κι αυτό σημαίνει ότι εμπλουτίζονται οι αναλύσεις που με τη σειρά τους δημιουργούν νέα ακαδημαϊκά ενδιαφέροντα αλλά συμβάλλουν και στην ανάδειξη λησμονημένων, θαμμένων ή υποβαθμισμένων πηγών.

Η θαυμάσια αυτή συγκυρία, βεβαίως, στερεί την ευρύτητα της γιορτής και του πανηγυριού, τον λαϊκό χαρακτήρα του. Μικρή απώλεια, αφού υπάρχει πάντα η δυνατότητα της επιστροφής στη γιορτή, όταν όλο αυτό θα έχει περάσει. Είναι σημαντικότερη η συζήτηση για τον χαρακτήρα της ιδρυτικής Επανάστασης που δημιούργησε τη νεότερη Ελλάδα, τα καταγωγικά αλλά και τα νεωτερικά χαρακτηριστικά της και την ταυτότητά μας.

Η κυβέρνηση επιδίωκε εξ αρχής την ταύτιση του success story της Ελληνικής Επανάστασης (που έγινε με τη συμβολή των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής στην ουσιαστικής και συμβολικής σημασίας Ναυμαχία του Ναυαρίνου) με ένα νέο success story που συνοδεύει το επαναλανσάρισμα της χώρας, η οποία αφήνει πίσω της τη δεκαετία της χρεωκοπίας, διεκδικώντας με σημαντικές μεταρρυθμιστικές και αναπτυξιακές επιλογές ένα καλύτερο μέλλον – κι ένα αξιοζήλευτο επίπεδο ζωής στο πλαίσιο μιας αξιοζήλευτης δημοκρατικής πολιτείας που ανήκει στη Δύση και πολιτικά στην Ενωμένη Ευρώπη. Ακόμα και χωρίς θεαματικούς εορτασμούς, το μήνυμα έχει περάσει. Αλλά, προφανώς, εναπόκειται σε μας να αποδείξουμε ότι είμαστε έτοιμοι για τη φυγή προς τα μπρος. Κι αυτό έχει σχέση με την εθνική αυτογνωσία. Με τη συνειδητοποίηση του τρόπου με τον οποίο διαμορφώθηκε η σύγχρονη νεοελληνική μας ταυτότητα. Με την κατανόηση των ιδεών που συνέβαλαν στην ταυτότητα αυτή, των πολιτικών, κοινωνικών και πνευματικών δυνάμεων που συνέβαλαν στη διαμόρφωσή της. Και προφανώς με τις αναγκαίες προσαρμογές της ταυτότητας αυτής, η οποία εξελίσσεται μέσα στα χρόνια. Πριν από μερικές δεκαετίες, π.χ., συζητούσαμε σοβαρά αν ανήκουμε στη Δύση ή στην Ανατολή. Με τη μεταπολίτευση, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποφάνθηκε αξιωματικά ότι «ανήκομεν εις την Δύσιν» και εργάστηκε ώστε η χώρα να συνδυάσει την πορεία της με την πορεία της Ευρώπης. Ηταν οραματική επιλογή, χάρη στην οποία η «καθ’ ημάς Ανατολή» και διαφόρων τύπων αντιδυτικισμοί περιθωριοποιήθηκαν ως πολιτική πρόταση. Οταν, το 2015, μετά το τυχοδιωκτικό δημοψήφισμα του καλοκαιριού, ήλθαμε αντιμέτωποι με την πιθανότητα αποβολής μας από την ευρωζώνη και από την Ευρωπαϊκή Ενωση, κατανοήσαμε τον εφιάλτη στον οποίο μας οδηγούσε ο αντιδυτικιστικός λαϊκισμός. Τον κατανόησε και ο αντιδυτικιστικός λαϊκισμός, εξού και προίκισε την παγκόσμια πολιτική ορολογία με μια νέα λέξη: την kolotoumba.

Η αυριανή γιορτή είναι ένα πανηγύρι, στόχος του οποίου είναι να παραγάγει συμβολισμούς ισχύος – μιας δυτικής χώρας, που βρίσκεται στον σκληρό ευρωπαϊκό πυρήνα. Πίσω από τη γιορτή, όμως, συνεχίζονται οι ερευνητικές προσπάθειες για την ανάδειξη της γοητευτικής συνθετότητας των πραγμάτων, πίσω από ένα έθνος που μπορεί να αισθάνεται εθνικά περήφανο.

Είναι η συμπύκνωση του success story που επιδιώκουμε – ενός μέλλοντος που δεν έχει σχέση με το φτωχό και ιδεοληπτικό παρελθόν μας. Δεν είμαστε Ψωροκώσταινα, δεν είμαστε «έθνος ανάδελφον». Είμαστε ένας εξωστρεφής λαός, μια σύγχρονη, ελεύθερη και δημοκρατική ευρωπαϊκή χώρα. Ωραίοι ως Ελληνες.