Η πανδημία «έκαψε» το Σύμφωνο Σταθερότητας

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση που θα κρίνει την ικανότητά της να αλλάζει και να πιάνει τον σφυγμό της κοινωνίας: την αναμόρφωση του Συμφώνου Σταθερότητας που τρίζει συθέμελα από την πανδημία και μεταλλάσσεται σε βρόχο για τις οικονομίες και τους πολίτες.

Οι «σιδερένιοι» κανόνες της εξυγίανσης που θεσπίστηκαν τη δεκαετία του ’90 και θέλουν το κοντέρ του ελλείμματος να είναι κολλημένο κάτω από το 3% του ΑΕΠ και το δημόσιο χρέος να κινείται στη περιοχή του 60% έχουν ξεπεραστεί από τα γεγονότα.

Οταν η οικονομία στροβιλίζεται στη δίνη της ύφεσης και οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά γονατίζουν από το βάρος των απωλειών στα εισοδήματα, οι κυβερνήσεις έχουν χρέος να ανοίξουν τα κρατικά ταμεία. Το πρωταρχικό είναι η δημιουργία «τείχους ανοσίας» στην παραγωγή και στην κοινωνία. Βέβαια οι τονωτικές ενέσεις ρευστότητας διευρύνουν τη «μαύρη τρύπα» του Δημοσίου και διογκώνουν το χρέος

Τι νόημα όμως έχει η «υγεία των μεγεθών» όταν η πραγματική οικονομία είναι άρρωστη και οι πολίτες υποφέρουν;

Η βαθιά επιδημιολογική κρίση προκάλεσε την πρώτη μεγάλη ρωγμή στο Σύμφωνο θέτοντας σε αναστολή τα «πέτρινα» κριτήρια για το έλλειμμα και το χρέος. Μάλιστα, όπως όλα δείχνουν, η ευελιξία θα παραταθεί και το 2022.

Το ερώτημα είναι τι θα γίνει όταν απενεργοποιηθεί η ρήτρα διαφυγής. Θα επιστρέψει η Ευρώπη στο δόγμα της δημοσιονομικής ορθοδοξίας ή θα υπάρξει ένα ρεαλιστικό και προσαρμοσμένο στις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας ρυθμιστικό πλαίσιο για τα δημόσια οικονομικά;

Για μία ακόμα φορά στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης αναπτύσσονται αντικρουόμενες θέσεις. Οι σκληροπυρηνικοί του Βορρά, με προεξάρχουσα τη Γερμανία, συζητούν κάποια ελαστικοποίηση των κριτηρίων χωρίς αλλαγές στους «κόφτες» για το έλλειμμα και το χρέος. Αντίθετα, οι χώρες του Νότου, που βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα, θέλουν ένα νέο Σύμφωνο που θα δίνει τη δυνατότητα ενίσχυσης της χρηματοδοτικής δύναμης πυρός των κυβερνήσεων για την αναχαίτιση κρίσεων και τη στήριξη της κοινωνίας με την εξαίρεση των συγκεκριμένων παρεμβάσεων από τον υπολογισμό του ελλείμματος.

Σύμφωνα με τον επίτροπο Οικονομικών Πάολο Τζεντιλόνι και τον αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Βάλντις Ντομπρόφσκις, η Κομισιόν θα προτείνει τροποποίηση των δημοσιονομικών κανόνων μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2021. Οι αξιωματούχοι δεν έδωσαν στίγμα προθέσεων και περιορίστηκαν να δηλώσουν ότι ένας «χρυσός κανόνας» που συζητείται είναι να αφαιρούνται από το έλλειμμα οι δαπάνες για επενδύσεις.

Το σχέδιο, που αποτελεί παραλλαγή παλαιότερης ιδέας, η οποία έμεινε στα χαρτιά, δεν θίγει το πυρήνα του Συμφώνου. Δίνει ανάσες, αλλά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο «μεταπανδημικής λιτότητας» για την απόσβεση της δημοσιονομικής ζημιάς και δεν λύνει τη θηλιά του ελλείμματος στις κοινωνικές δαπάνες και στις φορολογικές ελαφρύνσεις

Ομιχλώδες παραμένει το σκηνικό για το καυτό θέμα των κριτηρίων για το δημόσιο χρέος, που εξαιτίας των μέτρων στήριξης έχει διογκωθεί και σε πολλές χώρες κινείται σε επίπεδα ρεκόρ, με την Ελλάδα να έχει σπάσει το φράγμα του 200%. Οι σημερινοί κανόνες ορίζουν ότι μια χώρα με χρέος υψηλότερο του 60% του ΑΕΠ είναι υποχρεωμένη κάθε χρόνο να το μειώνει κατά το 1/20 της απόκλισης με υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, πράγμα που σημαίνει περικοπές δαπανών ή αυξήσεις φόρων ή συνδυαστικά και τα δύο. Με βάση τον κανόνα αυτόν η Ελλάδα θα έπρεπε κάθε χρόνο να μειώνει το χρέος κατά 7% του ΑΕΠ!

Ο μετρητής για τη βιωσιμότητα του χρέους δεν μπορεί να είναι ο όγκος του, αλλά το ύψος των δαπανών εξυπηρέτησης ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Μια κρίσιμη μάχη ξεκινάει. Το ζητούμενο είναι η Ευρώπη να εγκαταλείψει αναχρονιστικές λογικές και να αποδείξει ότι πάνω από τους αριθμούς βάζει τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών. Να βάλει τέλος στο «ηλίθιο» Σύμφωνο Σταθερότητας όπως το είχε αποκαλέσει ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ρομάνο Πρόντι.