Ο ναυπηγός που έγινε εμβληματικός τραπεζίτης

Καπετάνιος στη θάλασσα, στη στεριά και τώρα στον ουρανό. Ο Γιάννης Κωστόπουλος, ο εμβληματικός τραπεζίτης που λειτούργησε ως πατριάρχης του κλάδου και οδήγησε τις εξελίξεις για σχεδόν μισό αιώνα στο εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα, έφυγε χθες από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών. Πρόκειται για τον άνθρωπο που πρωτοστάτησε στον εκσυγχρονισμό και τη μεγέθυνση των τραπεζών μας σε Ελλάδα και ΝΑ Ευρώπη, καθιστώντας την Alpha Bank μια υπολογίσιμη δύναμη πανευρωπαϊκά.

Δύο ήταν οι μεγάλες του εξωτραπεζικές αγάπες. Η τέχνη και η θάλασσα. Για αυτό άλλωστε σπούδασε ναυπηγός στην Αγγλία και έκανε πρωταθλητισμό σε ιστιοπλοϊκούς αγώνες με την ομάδα «Ωκύαλος» που δημιούργησε στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Για χάρη της τραπεζικής όμως εγκατέλειψε τη ναυπηγική. Με παππού ιδρυτή της Τράπεζας Καλαμών το 1918 και πατέρα τραπεζίτη, δύσκολα θα ξέφευγε από το πεπρωμένο του.

Σε ηλικία μόλις 25 ετών και αφού η Καλαμών έχει μεγαλώσει και μετονομαστεί σε Τράπεζα Εμπορικής Πίστεως, πιάνει την πρώτη του δουλειά. Η άνοδός του στη διοικητική πυραμίδα της τράπεζας δεν γίνεται όμως εν μιά νυκτί, παρότι είναι εγγονός του ιδρυτή. Περνούν 10 χρόνια σταδιοδρομίας σε πιο χαμηλές θέσεις έως το 1973 που διορίζεται διευθύνων σύμβουλος και γενικός διευθυντής της τράπεζας.

Η γιγάντωση της Alpha Bank . Το πιο σημαντικό έργο του επιτελείται τη δεκαετία 1996 – 2005, όταν γίνεται το απόλυτο αφεντικό, διατελώντας πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος. Σε αυτή τη διαδρομή οι επιτυχίες του είναι ανεξάντλητες. Η πρώτη καθοριστική κίνηση για τη δημιουργία της σημερινής τράπεζας είναι η εξαγορά το 1999 της κρατικής τότε Ιονικής Τραπέζης, που καθιστά την Alpha Bank τον πρώτο σε μέγεθος ιδιωτικό όμιλο.

Στη συνέχεια, διαβλέποντας τη δυναμική στις αγορές των Βαλκανίων, ο Κωστόπουλος δίνει προτεραιότητα στη διεθνή επέκταση. Μέσα σε λίγα χρόνια η Alpha Bank αποκτά ισχυρή παρουσία σε Αλβανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία – Μαυροβούνιο και Κύπρο.

Αφού καθιστά την τράπεζα μία από τις μεγαλύτερες περιφερειακές δυνάμεις στην Ευρώπη, το 2005 παραδίδει τη σκυτάλη του management στη νεότερη γενιά. Παραμένει όμως ενεργός από τη θέση του εκτελεστικού προέδρου, την οποία διατηρεί έως τον Μάιο του 2014. Από αυτή τη θέση ζει το δράμα της ελληνικής χρεοκοπίας και του κινδύνου εξόδου από το ευρώ. Μαζί με τον τότε διευθύνοντα σύμβουλο της Alpha Bank Δημήτρη Μαντζούνη καλείται να βρει λύσεις για τη διάσωσή της.

Τελικά κερδίζει το στοίχημα. Η παρουσία Κωστόπουλου είναι καταλυτική στην προσπάθεια προσέλκυσης διεθνών επενδυτών για τη συμμετοχή τους στις ανακεφαλαιοποιήσεις που ακολουθούν το κούρεμα του ελληνικού χρέους. Κομβικής σημασίας για το μέλλον της τράπεζας αποτελεί και η απορρόφηση της Εμπορικής Τράπεζας το 2013, που την ενίσχυσε με κεφάλαια 3 δισ. ευρώ. Πρόκειται για τη στήριξη που ακόμη και σήμερα κάνει τη διαφορά στο σχέδιο για πλήρη εξυγίανση του ισολογισμού της τράπεζας.

Τι έφερε στην Ελλάδα.  Δεν ήταν όμως μόνο η Alpha Bank που γιγαντώνεται στα χρόνια Κωστόπουλου. Ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα κάνει πολλά βήματα μπροστά. To 1983 εγκαθιστά τα πρώτα ΑΤΜ και το 1986 ιδρύει την πρώτη εταιρεία leasing. Δύο χρόνια αργότερα εισάγει την Cashcard Visa, την πρώτη τραπεζική κάρτα. Ταυτόχρονα, συνεργαζόμενος με τον αείμνηστο πρόεδρο της Εθνικής Θεόδωρο Καρατζά, πρωτοστατεί στην απελευθέρωση του τραπεζικού συστήματος.  Το 1993 η τράπεζα προσφέρει την πρώτη χρεωστική κάρτα χωρίς όριο αγορών και το 1998 δημιουργεί το Alpha Web banking, την πρώτη υπηρεσία ηλεκτρονικής τραπεζικής στην Ελλάδα.

Η αγορά με τις 2,5 τράπεζες. Σε κάθε περίπτωση, έχει μείνει στην ιστορία η εκτίμησή του στις αρχές της δεκαετίας του 2000, λίγο πριν από την είσοδο στο ευρώ, ότι η εγχώρια αγορά δεν δικαιολογεί περισσότερες από 2,5 τράπεζες. Η δήλωσή του προκαλεί σοκ, καθώς εκείνη την περίοδο υπάρχουν περί τα 20 πιστωτικά ιδρύματα. Τελικά η ιστορία σε μεγάλο βαθμό τον δικαιώνει με τη συγκέντρωση του 98% του συστήματος σε 4 συστημικούς ομίλους.

Ο ίδιος επιχείρησε δύο φορές να δημιουργήσει έναν εθνικό πρωταθλητή. Αρχικά το 2001 με την προσπάθεια συγχώνευσης με την Εθνική Τράπεζα, η οποία παρά την αρχική συμφωνία δεν προχώρησε. Δέκα χρόνια αργότερα δρομολογεί τη συγχώνευση με τη Eurobank. Για μία ακόμη φορά όμως το deal ακυρώνεται.