Τα διδάγματα και οι προτεραιότητες από την επέλαση του κορωνοϊού

Κανείς δεν θα μπορούσε να προβλέψει έναν χρόνο πριν την εξέλιξη της πανδημίας και τις συνέπειες που θα είχε για τον πλανήτη ολόκληρο και τη ζωή του καθενός μας ξεχωριστά. Ακόμα και σήμερα οι επιπτώσεις του κορωνοϊού σε κάθε κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα δεν έχουν γίνει πλήρως αντιληπτές. Πάρα τις επιδημίες του AIDS, του SARS και του Ebola στο πρόσφατο παρελθόν, κανείς δεν φαίνεται να πίστευε σοβαρά πως ο πλανήτης κινδύνευε από μια πανδημία.

Η Ελλάδα χάρη στην έγκαιρη εφαρμογή μέτρων κατάφερε αρχικά να περιορίσει την εξάπλωση του ιού. Δυστυχώς εξαιτίας των διαχρονικών αδυναμιών του πολιτικού συστήματος και του κρατικού μηχανισμού ο έλεγχος χάθηκε στη συνέχεια. Πάσχοντας από αμεριμνησία, όπως παραδέχθηκε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, η κυβέρνηση αντί να προετοιμάσει τη χώρα και το ΕΣΥ στην ανάπαυλα του καλοκαιριού, χαλάρωσε σε απαράδεκτο βαθμό τα μέτρα, με τα γνωστά αποτελέσματα.

Πολλοί λένε, προσπαθώντας να συγκαλύψουν τις ευθύνες, πως έτσι κι αλλιώς η επιδημία θα σάρωνε. Η διεθνής εικόνα τούς διαψεύδει. Προφανώς ο ιός πήγε παντού, αλλά από τη Σουηδία έως την Πορτογαλία και τις ΗΠΑ η ένταση της επιδημίας επηρεάστηκε αποφασιστικά από τα μέτρα και τις κυβερνητικές επιλογές.

Η επισήμανση των λαθών και των ευθυνών δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελεί πεδίο άσκησης φθηνής αντιπολίτευσης. Ούτε όμως μπορεί να συσκοτισθεί για χάρη μιας επίπλαστης «επιτυχίας», όπως επιχειρεί να περάσει η κυβέρνηση και τα φίλια ΜΜΕ. Αν μη τι άλλο, για να μην επαναληφθούν αύριο, στην Αττική και την Αχαΐα, τα λάθη που οδήγησαν στην απώλεια του ελέγχου στη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα τον Νοέμβριο. Πολύ απλά, δεν επιτρέπεται να ξαναζήσουμε τις καταστάσεις που είδαμε να εκτυλίσσονται τον Νοέμβριο στα νοσοκομεία μας.

Από τη δραματική υστέρηση στα τεστ και την αμεριμνησία του καλοκαιριού έως τη δυστοκία στην ανάπτυξη των εμβολιαστικών κέντρων, η κυβέρνηση επέδειξε αδυναμία στον συντονισμό και στην έγκαιρη αντιμετώπιση των προβλημάτων. Με τον κίνδυνο ενός τρίτου κύματος στο Λεκανοπέδιο, εκείνο που προέχει είναι η αντιμετώπισή του. Τα νοσοκομεία του ΕΣΥ χρειάζονται άμεση ενίσχυση σε προσωπικό και στη φάση της αιχμής την ενεργό εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα. Στη Θεσσαλονίκη η αδυναμία της κυβέρνησης να εντάξει στο Σύστημα ιδιωτικά κέντρα και κυρίως ιδιώτες γιατρούς – αφού ήταν πια αργά για να ενισχύσει τα νοσοκομεία – ήταν η σημαντικότερη αστοχία στον χειρισμό της οξείας φάσης της επιδημίας. Οπως απέδειξαν οι φαιδρότητες των υποτιθέμενων επιτάξεων, ούτε σχέδιο υπήρξε ούτε προετοιμασία. Το αποτέλεσμα ήταν να αφεθεί το βάρος της κρίσης στις πλάτες των ελάχιστων γιατρών που υπηρετούν στο ΕΣΥ, στη χώρα που έχει στο σύνολό τους περισσότερους από κάθε άλλη ευρωπαϊκή. Τα μηνύματα δεν έχουν ληφθεί δυστυχώς. Ούτε σχέδιο έχει ανακοινωθεί ούτε καμιά συμφωνία για το τρίτο κύμα. Παρόλο που έχει ψηφιστεί κατεπειγόντως ένα νομικό πλαίσιο που επιτρέπει – και σωστά – επιτάξεις και επιστρατεύσεις, τίποτε από αυτά δεν έχει προετοιμαστεί. Ας ελπίσουμε πως δεν θα χρειαστεί.

Η πανδημία υπογράμμισε, και μάλιστα με δραματικό τρόπο, την ανάγκη για την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού Εθνικού Συστήματος Υγείας. Η ανυπαρξία οργανωμένης Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, η ανεπάρκεια της Δημόσιας Υγείας και οι μεγάλες ελλείψεις των νοσοκομείων ύστερα από μία δεκαετία περικοπών ήταν γνωστές, αποτέλεσαν άλλωστε έναν από τους λόγους επίσπευσης των μέτρων του Μαρτίου.

Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός αναγνώρισε την ανάγκη ενίσχυσης των δομών του ΕΣΥ. Δυστυχώς, σχεδόν δύο χρόνια μετά την ανάληψη της εξουσίας και έναν ολόκληρο χρόνο μετά την έναρξη της πανδημίας, ελάχιστα έχουν γίνει προς την κατεύθυνση της στήριξης και της μεταρρύθμισής του.

Από την αρχή είχαμε επισημάνει την ανάγκη της ανάπτυξης της Πρωτοβάθμιας και τη συμμετοχή της στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Η χώρα έχει ένα διαχρονικό έλλειμμα στην οργάνωση και στον συντονισμό των πρωτοβάθμιων υπηρεσιών υγείας. Δυστυχώς η κυβέρνηση έκανε ελάχιστα προς αυτή την κατεύθυνση. Ακόμη και σήμερα – και αυτό αντανακλά στην ανεπάρκεια των τεστ, την αναιμική ιχνηλάτηση, τη συμφόρηση των Επειγόντων, ακόμη και στις καθυστερήσεις των εμβολιασμών – απέτυχε να ενεργοποιήσει τόσο τις δημόσιες δομές όσο και τους ιδιώτες στη μάχη εναντίον του κορωνοϊού. Τα Κέντρα Υγείας – πλην ελαχίστων – περιορίστηκαν στον ρόλο του θεατή, ενώ θα μπορούσαν να παίξουν κομβικό ρόλο αποφορτίζοντας τα νοσοκομεία. Το ίδιο έγινε με τον γενικώς απόντα ιδιωτικό τομέα.

Η ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας δεν σχετίζεται μόνο με την επιδημία, γίνεται όμως απολύτως αναγκαία υπό την πίεσή της. Αποτελεί πρώτη προτεραιότητα αν θέλουμε να αποκτήσουμε ένα σύγχρονο Σύστημα Υγείας.

Ανάλογες κινήσεις θα έπρεπε να έχουν γίνει στα νοσοκομεία. Ειδικά τα νομαρχιακά νοσοκομεία της περιφέρειας αποδείχθηκαν μέσα στην κρίση ανεπαρκή για να σηκώσουν τέτοιο βάρος. Η αναδιοργάνωσή τους, οι επενδύσεις σε ανθρώπους και μέσα και ο ανασχεδιασμός του ρόλου τους είναι σήμερα πιεστική ανάγκη.

Η βελτίωση του ΕΣΥ σε όλα τα επίπεδα, από τη διοικητική του ανεπάρκεια, τις τραγικές ελλείψεις έως και τη χωροταξική του αναρχία, είναι ένα τιτάνιο έργο που απαιτεί σχέδιο και επενδύσεις σε βάθος δεκαετίας. Ο δημόσιος χαρακτήρας του ΕΣΥ δεν αποκλείει τη συμμετοχή τού ιδιωτικού τομέα ούτε μπορούν κατεστημένα μικροσυμφέροντα και μικροπολιτικές επιδιώξεις να ακυρώνουν τις αναγκαίες αλλαγές. Τέλος, μπαίνει σήμερα πιεστικά η ανάγκη της αναδιοργάνωσης των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και του ΕΟΔΥ. Η βιοασφάλεια, η θωράκιση από μεταδοτικά νοσήματα, προϋποθέτει αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιδημιολογικής επιτήρησης.

Είναι σαφές πως αυτή η κυβέρνηση – ή οποιαδήποτε άλλη – δεν θα μπορούσε να διορθώσει χρόνιες ελλείψεις και προβλήματα μέσα σε λίγους μήνες. Οφείλει όμως να ξεκινήσει άμεσα τις αναγκαίες παρεμβάσεις. Αναπόφευκτα απαιτούνται συναινέσεις και μακροπρόθεσμες συμφωνίες. Πάρα το αποκαρδιωτικό κλίμα και τις διχαστικές συνθήκες με τις οποίες εξακολουθεί να γίνεται ο πολιτικός διάλογος, είναι υποχρέωση όλων μας να συζητήσουμε και να συμφωνήσουμε κοινές δράσεις για την υγεία.

Ο Κώστας Μπαργιώτας είναι τομεάρχης Υγείας του ΚΙΝΑΛ,
ορθοπεδικός, διευθυντής ΕΣΥ