Η Πανδημία και μετά την πανδημία

Ο κορωνοϊός μπήκε στη ζωή μας απότομα, στην αρχή σαν ψέμα. Βλέπαμε τις εικόνες από την Κίνα και τρομάζαμε αλλά ήταν μακριά, δεν αισθανόμασταν ότι ήταν κάτι που μας αφορά. Πολύ γρήγορα όμως είδαμε το πρόβλημα να μεταφέρεται δίπλα μας και να μπαίνει στα σπίτια μας. Στην αρχή της πανδημίας, όταν αρχίσαμε να έχουμε αρρώστους στο νοσοκομείο, δύο πράγματα μας ενδιέφεραν: Το πρώτο ήταν να μη χάσουμε ανθρώπους, να μπορέσουμε να βοηθήσουμε τους αρρώστους μας, το δεύτερο, να κρατήσουμε ασφαλείς τους συναδέλφους και τις οικογένειές μας.

Ξεκινήσαμε με φόβο και άγχος, δεν ξέραμε με τι έχουμε να κάνουμε, η λοίμωξη ήταν και μεταδοτική και θανατηφόρα, βλέπαμε τις εικόνες από την Ιταλία και τρομάζαμε, δεν υπήρχαν φάρμακα και τα μέσα ατομικής προστασίας ήταν λιγοστά.

Η Ελλάδα πήρε μέτρα νωρίς και, παρά τα προβλήματα στο ΕΣΥ – προβλήματα που υπήρχαν μετά από 10 χρόνια κρίσης καθώς και τη διαρκή έλλειψη οργάνωσης και εθνικού σχεδιασμού και τη γραφειοκρατία που χαρακτηρίζει γενικά και διαχρονικά τη χώρα μας – πήγαμε καλά στο πρώτο κύμα. Περάσαμε ένα δύσκολο δεύτερο κύμα, που κατέκλυσε τα νοσοκομεία και σημαδεύτηκε από θανάτους, και τώρα, έναν χρόνο αργότερα, έχουμε πίεση και πάλι στα νοσοκομεία. Η πρόληψη με τα μέτρα προστασίας παραμένει το ισχυρότερο όπλο μας, γιατί ειδικά φάρμακα που αντιμετωπίζουν τον ιό δεν έχουμε. Αλλά τώρα έχουμε εμβόλιο, σε λίγους μήνες θα υπάρχει γενικά ανοσία και αν, παρά την κούραση, προσέξουμε και τηρήσουμε μάσκες, αποστάσεις και μικρό κύκλο επαφών, θα πάμε καλά.

Σε όλο αυτό το διάστημα, το σύστημα υγείας και οι εργαζόμενοι έδειξαν την αντοχή τους και τη διάθεση να βοηθήσουν και αναβαθμίστηκαν στη συνείδηση των Ελλήνων. Υπήρξε δε βελτίωση σε στελέχωση και εξοπλισμό. Ομως αδυναμίες υπάρχουν και νομίζω τώρα είναι η ώρα να σκεφτούμε πώς μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι: Πώς μπορούμε να είμαστε πιο συνεργατικοί, πιο οργανωμένοι, ευέλικτοι και αποτελεσματικοί. Λιγότερο γραφειοκρατικοί, με όραμα και σχεδιασμό μακροχρόνιο, να νοιώθουμε ασφαλείς και να είμαστε χαμογελαστοί.

Αυτά βέβαια είναι χαρακτηριστικά που πρέπει να αποκτήσουμε σε κάθε πτυχή της ζωής μας αλλά, ως πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας, μέλημά μου είναι η βελτίωση στην υγεία, στην παροχή φροντίδας, στην ιατρική εκπαίδευση και την οργάνωση του συστήματος.

Εχω υπηρετήσει στο σύστημα υγείας της Ελλάδας 30 χρόνια, στο Πανεπιστήμιο και στο ΕΣΥ, έχω εργαστεί στην Αγγλία και παράλληλα, ως προέδρος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας έχω μακροχρόνια εμπειρία από τα ευρωπαϊκά συστήματα και συνεργασία τόσο με την DG Santé, τη Διεύθυνση Υγείας της ΕΕ, όσο και με τον ΠΟΥ, του οποίου είμαι σύμβουλος από το 1994.

Οι αλλαγές που γίνονται στην Υγεία τα τελευταία χρόνια, τόσο στην τεχνολογία και τα φάρμακα όσο και στην οργάνωση των συστημάτων είναι τεράστιες και λαμβάνουν υπόψη τους όλες τις νέες τάσεις και τις νέες ανάγκες των ασθενών.

Τέτοιες τάσεις είναι η ανάγκη για πληροφόρηση και για ενεργό συμμετοχή των ασθενών στις αποφάσεις, η ανάγκη για εξατομικευμένη αντιμετώπιση αλλά και πολυσυστηματική και πολυεπίπεδη φροντίδα από ομάδες (multidisciplinary care), η τηλεϊατρική και τα apps. Νέα προβλήματα είναι η γήρανση του πληθυσμού και η συχνή πολυνοσηρότητα που συνδυάζεται με αυτή αλλά και ένας νέος πληθυσμός ασθενών με προβλήματα από νεαρή ηλικία και η αύξηση του κόστους της υγείας.

Ολα αυτά πρέπει να ληφθούν υπόψη σε έναν νέο σχεδιασμό, σ’ ένα σύστημα υγείας που προβλέπει τις ανάγκες και εξελίσσεται ανάλογα, που δημιουργεί εμπιστοσύνη σε πολίτες και εργαζομένους και είναι οικονομικά βιώσιμο, αυτό που ο ΠΟΥ ονομάζει βιώσιμη ανάπτυξη. Χρειαζόμαστε λοιπόν πάντα γόνιμο διάλογο με όλους τους εμπλεκομένους – ιατρούς και επαγγελματίες υγείας, τους ανθρώπους που χαράσσουν την πολιτική για την υγεία και καθορίζουν το κόστος και φυσικά τους ασθενείς, που είναι οι λήπτες των υπηρεσιών πρόληψης και υγείας, αποφάσεις και γρήγορες πράξεις.

Πώς είμαστε στην Ελλάδα;

Υπάρχουν πολλοί και καλοί γιατροί, νοσηλευτές, φυσικοθεραπευτές, γενικά υγειονομικοί όπως και καλές σχολές. Ομως, οι αριθμοί των φοιτητών συχνά ξεπερνούν και τις δυνατότητες των σχολών για εκπαίδευση καθώς και τις ανάγκες τις χώρας σε υγειονομικούς. Επιπλέον, ούτε οι ειδικότητες ή εξειδικεύσεις συνδέονται με τις ανάγκες περίθαλψης και την αγορά εργασίας, με αποτέλεσμα οι νέοι απόφοιτοι, οι γιατροί κυρίως, να φεύγουν στο εξωτερικό. Είναι μια αιμορραγία που πρέπει να σταματήσει. Θα σταματήσει αν γίνει ορθολογικός σχεδιασμός για το μέλλον και δοθούν κίνητρα, όπως η ασφάλεια εργασίας και οι οικονομικές απολαβές, συνδεδεμένες με αξιολόγηση.

Υπάρχει πρόσβαση στο σύστημα και στα φάρμακα για όλους και αυτό είναι καλό, αλλά υπάρχουν συχνά καθυστερήσεις και ταλαιπωρία. Αρα, η πρόληψη και η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας πρέπει να οργανωθούν καλύτερα και να υπάρχει προτυποποιημένη διασύνδεση ανάμεσα στις δομές ώστε, όταν χρειάζεται, οι ασθενείς να μπορούν άμεσα να δουν έναν ειδικό ή να διακομισθούν σε ένα νοσοκομείο ή ειδικό κέντρο, χωρίς ταλαιπωρία για τους ίδιους και για τους γιατρούς.

Η ψηφιακή διασύνδεση στη χώρα μας προχωράει καλά, ήδη δημιουργείται ψηφιακός φάκελος υγείας στην πρωτοβάθμια. Αυτός πρέπει να είναι προσβάσιμος από οποιαδήποτε δομή υγείας χρειαστεί ο ασθενής, έτσι ώστε η διάγνωση και η αντιμετώπιση να είναι εύκολες, χωρίς χάσιμο χρόνου και να αποφεύγονται λάθη. Αλλά και για τους γιατρούς και τους υγειονομικούς η ψηφιακή διασύνδεση είναι σημαντική, δημιουργεί ένα δίχτυ ασφάλειας για τους νέους και μη ειδικούς γιατρούς και βοηθάει στην καλύτερη φροντίδα των αρρώστων – με σημαντικά χαμηλό κόστος. Ηδη, ογκολογικά συμβούλια γίνονται με ψηφιακή σύνδεση.

Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για δομές αποκατάστασης και ιδρύματα χρονίως πασχόντων. Τα πρώτα, θα βοηθήσουν νέα παιδιά και μεγαλύτερους αρρώστους μετά από ατυχήματα, εγκεφαλικά κ.λπ. να επανέλθουν σε φυσιολογική ζωή, τα δεύτερα θα περιθάλψουν τους ασθενείς που χρειάζονται συνεχή φροντίδα και θα ανακουφίσουν τους ίδιους και τις οικογένειές τους – και θα μειώσουν το νοσοκομειακό κόστος.

Μπορούμε να τα κάνουμε αυτά; Ναι, μπορούμε. Με αυτές τις αλλαγές θα έχουμε καλύτερη παροχή υπηρεσιών και ποιότητα υγείας, με παράλληλο περιορισμό του κόστους ώστε το σύστημα να είναι βιώσιμο και να μπορεί να φροντίζει όχι μόνο εμάς και τα παιδιά μας αλλά και τα εγγόνια μας στο μέλλον.

Η Μίνα Γκάγκα είναι πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου
Υγείας, διευθύντρια της 7ης Πνευμονολογικής Κλινικής,
ΝΝΘΑ Σωτηρία