Γιορτή τα 1.700 {LF}χρόνια {LF}των Εβραίων {LF}στη Γερμανία

Ο συσχετισμός Γερμανίας και Εβραίων οδηγεί αυτονόητα και αυτόματα στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων στα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Στη βιομηχανία που έστησε το ναζιστικό καθεστώς του Χίτλερ για την εξολόθρευση του εβραϊκού στοιχείου από τη Γερμανία και την Ευρώπη. Φέτος όμως η Γερμανία γιορτάζει μια άλλη επέτειο: τα 1.700 χρόνια εβραϊκής ζωής σε γερμανικό έδαφος. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, θα κηρύξει αύριο στην Κολωνία την επίσημη έναρξη των εορταστικών εκδηλώσεων που θα πραγματοποιηθούν καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς.

Γιατί 1.700 χρόνια; Και γιατί Κολωνία; Απάντηση δίνει ένα διάταγμα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου που φέρει ημερομηνία 11 Δεκεμβρίου 321 και φυλάσσεται στο Βατικανό. Την αφορμή είχε δώσει η Κολωνία – Colonia Claudia Ara Agrippinensium, όπως ήταν το λατινικό όνομα της πόλης -, πρωτεύουσα της ρωμαϊκής επαρχίας της Κάτω Γερμανίας. Μια γέφυρα του Ρήνου που διασχίζει την πόλη χρειαζόταν επειγόντως επισκευή. Αλλά τα ταμεία της πόλης ήταν άδεια. Η διοίκηση της πόλης απευθύνθηκε τότε με επιστολή στον αυτοκράτορα στη Ρώμη, ενημερώνοντάς τον ότι ένας εβραίος πολίτης ονόματι Ισαάκ ήταν πρόθυμος να διαθέσει τα χρήματα για την επισκευή της γέφυρας. Προϋπόθεση όμως ήταν να συμμετέχει στο συμβούλιο της πόλης. Η γραπτή απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν ένα αυτοκρατορικό διάταγμα: «Διά νόμου που ισχύει σε όλη την αυτοκρατορία, επιτρέπεται σε Εβραίους να ορίζονται στο συμβούλιο της πόλης». Ο Κωνσταντίνος δεν μπορούσε τότε να γνωρίζει τη σημασία της απόφασής του. Αλλά το συγκεκριμένο διάταγμα επιβεβαιώνει την ύπαρξη Εβραίων στην Κολωνία. Είναι το αρχαιότερο γραπτό τεκμήριο εβραϊκής παρουσίας επί γερμανικού εδάφους.

Αιώνες αργότερα, μόλις τη δεκαετία του 1950, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν κάτω από την πλατεία του Δημαρχείου της Κολωνίας τα υπολείμματα εβραϊκής Συναγωγής του 11ου αιώνα. Και μόλις το 2007, όταν επανέλαβαν τις έρευνες, διαπίστωσαν ότι επρόκειτο για ολόκληρη μεσαιωνική, εβραϊκή συνοικία της Κολωνίας. Αρχαιολογικά ευρήματα πιστοποιούν την ύπαρξη μεσαιωνικών εβραϊκών κοινοτήτων και σε άλλες γερμανικές πόλεις: Αουγκσμπουργκ, Τρίερ, Ρέγκενσμπουργκ.

«Γύρω από την εβραϊκή συνοικία στο σημερινό κέντρο του Ρέγκενσμπουργκ δεν υπήρχαν διαχωριστικά ενός γκέτο, γεγονός που παραπέμπει σε αγαστή συμβίωση» εξηγεί στη βαυαρική τηλεόραση (BR) o Ματίας Φράιταγκ, διευθυντής των μουσείων του Ρέγκενσμπουργκ. «Η πόλη ήταν πλούσια, αλλά όταν ήρθαν δύσκολες εποχές χρειάστηκαν έναν αποδιοπομπαίο τράγο: τους Εβραίους» εξηγεί. Η Εβραίοι εκδιώχθηκαν, επιτύμβιες στήλες από το εβραϊκό νεκροταφείο χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικά υλικά, κάποιες υπάρχουν ακόμα και σήμερα στην παλιά πόλη του Ρέγκενσμπουργκ.

Χρειάστηκαν πάνω από 150 χρόνια για να ξαναστηθεί η εβραϊκή κοινότητα του Ρέγκενσμπουργκ, για να εξολοθρευθεί και πάλι από τους Ναζί. Η νέα εβραϊκή Συναγωγή του Ρέγκενσμπουργκ εγκαινιάστηκε μόλις πριν από δύο χρόνια.

Φέτος, με τη συμπλήρωση 1.700 χρόνων εβραϊκής ζωής στη Γερμανία, προγραμματίζονται σε όλη τη χώρα πάνω από χίλιες εκδηλώσεις, εκθέσεις, συναντήσεις, συζητήσεις, διαλέξεις. Την ευθύνη και τον συντονισμό έχει ο σύλλογος «1.700 χρόνια εβραϊκή ζωή στη Γερμανία», που ιδρύθηκε με τη στήριξη προσωπικοτήτων και της γερμανικής πολιτείας. «Στόχος μας είναι να κάνουμε ορατή και βιωματικά την εβραϊκή ζωή στη Γερμανία» λέει ο υπεύθυνος του συλλόγου, Αντρέι Κόβατς. Ο 46χρονος μουσικός και επιχειρηματίας είναι γόνος εβραϊκής οικογένειας της Ουγγαρίας, οι παππούδες του επέζησαν στο στρατόπεδο του Μπέργκεν-Μπέλζεν. Ο αντισημιτισμός υπάρχει πάνω από 1.700 χρόνια, σημειώνει, αλλά σε αυτή την επέτειο δεν τον ενδιαφέρει τόσο η ιστορική επεξεργασία όσο η ματιά στο μέλλον. «Θέλουμε να φτάσουμε σε μια κανονικότητα, στην οποία τα παιδιά μας να μπορούν να λένε ότι είναι φυσιολογικό να αισθάνονται Γερμανοί και Εβραίοι ταυτόχρονα» λέει ο Κόβατς. Θέλει να κινήσει την περιέργεια για τα κοινά σημεία, διότι «οι διαφορές έχουν να κάνουν λιγότερο με το εάν είσαι Γερμανός ή Εβραίος, αλλά περισσότερο με το ποια ομάδα υποστηρίζεις, τι μουσική ακούς, για ποιον λες ανέκδοτα».

Επιδίωξη των διοργανωτών είναι η «συνάντηση» με την εβραϊκή κουλτούρα. «Θέλουμε να δείξουμε την ποικιλομορφία της εβραϊκής ζωής στη Γερμανία και με τον τρόπο αυτόν να στείλουμε και ένα μήνυμα κατά του ανερχόμενου αντισημιτισμού, το οποίο δυστυχώς είναι απαραίτητο» λέει η Σίλβια Λέρμαν, πολιτικός των Πρασίνων, πρώην υπουργός στη Βόρεια Ρηνανία – Βεστφαλία και νυν γενική γραμματέας του συλλόγου.

Και οι σημερινοί Εβραίοι της Γερμανίας; «Με ενδιαφέρει το πλουραλιστικό εβραϊκό στοιχείο της Γερμανίας. Θέλω να δείξω ότι δεν υπάρχει Ο Εβραίος, Η Εβραία» λέει η Μίρνα Φουνκ. Η 40χρονη δημοσιογράφος και συγγραφέας είναι γεννημένη στο Ανατολικό Βερολίνο και ζει μεταξύ Βερολίνου και Τελ Αβίβ. «Εχουμε διαφορετικές θέσεις, απόψεις», λέει, «και ταυτόχρονα μας συνδέουν κοινές εμπειρίες και αγωνίες για το μέλλον».