Το σύμπτωμα, η εκδήλωση και η αγωγή

Φανταστείτε μια ασθένεια που έχει δημιουργήσει ένα απόστημα, σε σημείο απρόσιτο και δύσκολο να μιλήσει κανείς για αυτό. Κι ύστερα φανταστείτε ότι το απόστημα σπάει και ο ασθενής αντιλαμβάνεται ότι πρέπει, επιτέλους, να πάει στη γιατρό. Το σύμπτωμα της ασθένειας ήταν εκεί. Αλλά έπρεπε κάτι να διαρραγεί για να παραδεχτεί ο πολυάσχολος και φοβισμένος οποιοσδήποτε ότι κάτι πρέπει να κάνει.

Αν θεωρούμε ότι το «ελληνικό #MeToo», αυτό το κύμα αποκαλύψεων περιστατικών σεξουαλικής παρενόχλησης, είναι το σύμπτωμα μιας βαθύτερης παθογένειας, απατόμαστε. Δεν είναι το σύμπτωμα, είναι απλώς η διάρρηξη που συμβαίνει όταν οι άνθρωποι νιώθουν, μετά από εκατομμύρια, μικρές, σωρευτικές αλλαγές, έτοιμοι και έτοιμες να μιλήσουν για το σύμπτωμα, να το αποκαλύψουν και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, να το καταγγείλουν.

Το σύμπτωμα είναι το 85% των γυναικών στην Ελλάδα που, όπως αναφέρεται στην πολύ πρόσφατη έρευνα της Action Aid Hellas «Δεν είναι αυτή η δουλειά μας», έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στη διάρκεια της ζωής τους.

Η ασθένεια είναι η κουλτούρα στην οποία γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε, εργαζόμαστε και παρενοχλούμε ή/και παρενοχλούμαστε, η οποία αναθέτει σε μια ομάδα το πληθυσμού να υπηρετεί, να προσαρμόζεται, να υποτάσσεται και να φροντίζει και επιτρέπει σε μια άλλη να νομιμοποιεί την παραβιαστική συμπεριφορά της μέσα από μύθους και εκλογικεύσεις που ξεκινούν από το «έτσι είναι οι άντρες» αλλά δεν σταματούν ούτε καν στο «λογικά, θα τα ήθελε κι εκείνη».

Και το ερώτημα είναι «τι κάνουμε τώρα;». Ποια είναι η αγωγή για μια μικρή, βαθιά πατριαρχική κοινωνία που, έστω και καθυστερημένα, αρχίζει να ξεβολεύεται από ένα κύμα αλλαγής – το οποίο, ωστόσο, δεν έχει καταφέρει να λύσει το πρόβλημα ούτε σε άλλες, μεγαλύτερες και ίσως πιο ισότιμες κοινωνίες;

Από την επιλογή της αγωγής θα εξαρτηθεί το αν θα κάνουμε έστω και μερικά βήματα μπροστά. Αλλά η σωστή αγωγή είναι άβολη, και θα παραμείνει άβολη για πολύ καιρό ακόμα. Γιατί αυτό που πρέπει να κάνουμε, ατομικά και συλλογικά, είναι να αφήσουμε το σύμπτωμα να εκδηλωθεί σε όλη του την έκταση – και όχι μόνο αυτό, αλλά να εξαλείψουμε, συνειδητά, ό,τι εμποδίζει την αποκάλυψή του.

Τα άτομα που υφίστανται σεξουαλική παρενόχληση θα πρέπει να νιώθουν ελεύθερα να την καταγγείλουν. Μόνο έτσι θα συνειδητοποιήσουμε το μέγεθος του προβλήματος, μόνο έτσι θα μπορέσουμε να υιοθετήσουμε τις πρακτικές για την εξάλειψή του, μόνο έτσι οι παρενοχλητικές συμπεριφορές θα μπουν στο περιθώριο και θα πάψουν να αποτελούν μια κανονικοποιημένη πανδημία βίας. Αλλά για να γίνει αυτό, θα πρέπει να συμβούν δύο μεγάλες αλλαγές.

Η πρώτη: Θα πρέπει να εκπαιδεύσουμε και να εκπαιδευτούμε ώστε να μεταστραφεί η αυτόματη αντίδραση μιας κοινωνίας που πιστεύει ότι η σεξουαλική υποταγή αποτελεί κριτήριο θηλυκότητας, ότι η ανδρική κυριαρχία είναι εγγεγραμμένη στην ανθρώπινη βιολογία και ότι τα θύματα της σεξουαλικής βίας και παρενόχλησης είναι οι κύριοι υπαίτιοί της.

Η δεύτερη: Θα πρέπει οι οργανωσιακές δομές – οι επιχειρήσεις και τα πανεπιστήμια, τα σχολεία και οι ομοσπονδίες, τα επαγγελματικά οικοσυστήματα και οι κλαδικές συντεχνίες – να μετατραπούν από λίκνα σιωπής σε φορείς αλλαγής.

Θα πρέπει αυτά τα συστήματα, που φέρνουν κοντά τους ανθρώπους και τους διευκολύνουν να εργάζονται και να μαθαίνουν μαζί, να μην τους κρατούν σε συνθήκες σιωπηλής συνενοχής μέσα από μηχανισμούς ιεραρχίας, καταστολής, εκφοβισμού, τοξικής αλληλεγγύης ή απλώς οργανωσιακής ανεπάρκειας. Θα πρέπει, αντίθετα, να τους ενδυναμώνουν και να τους παρέχουν πλαίσια, πολιτικές, εργαλεία, επιμορφώσεις, θετικά πρότυπα, δικλίδες διαφάνειας και ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας, που καλλιεργούν μια κουλτούρα ασφάλειας και σεβασμού για όλες και όλους.

Το μεγαλύτερο μέρος των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας μας εργάζεται και δημιουργεί μέσα σε τέτοια συστήματα. Αν αυτά καταφέρουν να λειτουργήσουν ως υγιείς δυνάμεις αντιμετώπισης της βίας, το κοινωνικό, ηθικό και οικονομικό όφελος θα είναι τεράστιο. Αν συνεχίσουν να αποτυγχάνουν, το σύμπτωμα μπορεί – έστω, για λίγο – να ξανακρυφτεί, η ασθένεια όμως θα εξακολουθήσει να απειλεί την ίδια την επιβίωσή τους.

Η Στέλλα Κάσδαγλη είναι συγγραφέας και συνιδρύτρια του οργανισμού Women On Top για την επαγγελματική ενδυνάμωση των γυναικών και την ισότητα στην εργασία