«Πολιτισμός σημαίνει και σεβασμός της σεξουαλικότητας»

Πολλά έχουν γραφτεί τις τελευταίες εβδομάδες σχετικά με την ανάδυση, και τη γιγάντωση, του φαινομένου που πλέον αρκετοί ονομάζουν «το ελληνικό #MeToo» – την κατάσταση, δηλαδή, όπου πολλές γυναίκες, και άντρες, παίρνουν επώνυμα θέση, μοιράζονται δημοσίως προσωπικές τους εμπειρίες στον επαγγελματικό χώρο, καταγγέλλοντας μια σειρά από συμπεριφορές και πρακτικές (άλλες απλά ανάρμοστες, άλλες εντελώς απαράδεκτες) προς το πρόσωπό τους.

Ανοιξε, λοιπόν, ο ασκός του Αιόλου και αυτό που ξεκίνησε από μια αθλήτρια, παρακίνησε και άλλες/ους να πάρουν θέση, να εξομολογηθούν μπροστά στα μάτια μας και να μας κάνουν όλους κοινωνούς, δημόσια, κάποιων στιγμών πολύ ιδιωτικών και «εσωτερικών». Με αυτόν τον τρόπο, όλοι εμείς αναγκαστήκαμε να πάρουμε θέση απέναντι σε αυτά που διαβάζαμε (σε εφημερίδες, σε ιστοσελίδες, στα κοινωνικά μέσα) και σε αυτά που βλέπαμε (σε δελτία ειδήσεων, σε εκπομπές lifestyle, αλλά και σε εκπομπές πρωινής, μεσημεριανής, αλλά και βραδινής ζώνης) – με κάποιους να συμμερίζονται όσες/ους μίλησαν ανοιχτά για τις εμπειρίες τους και να τους συγχαίρουν για το θάρρος της πράξης τους, με κάποιους να παίρνουν αποστάσεις και να είναι επιφυλακτικοί για το τι ακριβώς έχει/είχε συμβεί και με άλλους να ασκούν οξεία κριτική σε όσες/ους μίλησαν, τόσο για το timing της εξομολόγησης (γιατί τώρα;), όσο για την αλήθεια ή τα κίνητρα των καταγγελιών τους.

Τι προκύπτει λοιπόν από όλα αυτά; Κατά τη γνώμη μου, προκύπτουν τα εξής:

n Καταρχάς, βλέπουμε ότι και στην Ελλάδα πλέον ωρίμασε η κατάσταση γύρω από το τι θεωρείται αποδεκτή συμπεριφορά στον εργασιακό χώρο και κάποιες πρακτικές που παλαιότερα θεωρούνταν «κανονικές», είναι πλέον καταδικαστέες – όχι μόνο ηθικά ή κοινωνικά, αλλά (σύντομα) και νομικά. Πράγματα που βλέπαμε στις ελληνικές ταινίες του 1950-60, και με τα οποία γελούσαμε, σήμερα τα αντιμετωπίζουμε με πολύ διαφορετικό και κριτικό βλέμμα, ξέροντας ότι αποτελούν γνώρισμα μιας άλλης εποχής, μιας άλλης αντίληψης της θηλυκότητας και της αρρενωπότητας. Το ότι βρισκόμαστε σ’ ένα σημείο όπου τόσοι επώνυμοι πήραν την απόφαση να εκτεθούν δημόσια, και να μοιραστούν δύσκολες και επώδυνες προσωπικές τους στιγμές με το πανελλήνιο – παίρνοντας προσωπικό ρίσκο και βάζοντας με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό τους στο στόχαστρο όλων όσοι δεν συμμερίζονται την άποψή τους -, αποτελεί ένδειξη ότι, και στη χώρα μας, κάποιες συμπεριφορές είναι πλέον βαθιά κατακριτέες. Η αποκάλυψη της σεξουαλικής παρενόχλησης ή κακοποίησης στον εργασιακό χώρο – στην ουσία, ένα παιχνίδι ελέγχου και άσκησης εξουσίας από τον δυνατό προς τον αδύναμο – μέσα από τις προσωπικές μαρτυρίες των διάσημων μπορεί να ενθαρρύνει και άλλες γυναίκες (και άνδρες), από τον καθημερινό κόσμο, να κάνουν το ίδιο. Αυτό είναι θετικό, μιας και σε μια προηγμένη, δημοκρατική κοινωνία, θα έπρεπε να είναι αυτονόητα ο σεβασμός και η αξιοπρέπεια προς όλους.

n Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ως σεξουαλική βία «οποιαδήποτε σεξουαλική πράξη, προσπάθεια υποβολής σε σεξουαλική πράξη, ανεπιθύμητα σεξουαλικά σχόλια ή προσεγγίσεις, ή πράξεις ενάντιες της σεξουαλικότητας του ατόμου, με τη χρήση καταναγκασμού, από οποιοδήποτε άτομο, ανεξάρτητα από τη σχέση του με το θύμα, μέσα σε οποιοδήποτε πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων, αλλά όχι μόνο, του σπιτιού και της εργασίας». Το ότι τις τελευταίες εβδομάδες υπάρχει ένας καταιγισμός καταγγελιών σεξουαλικής βίας, από γυναίκες και άνδρες, στον δημόσιο βίο που αφορούν τόσο τον εργασιακό χώρο όσο και το στενό οικογενειακό περιβάλλον, υποδηλώνει ότι έχουμε φτάσει την κρίσιμη μάζα που χρειάζεται για να αρχίσουμε να συζητάμε (πιο) ανοιχτά και χωρίς (ή έστω, με λιγότερες) ενοχές και ντροπή περιστατικά σεξουαλικής βίας στην καθημερινή μας ζωή. Ο πολιτισμός της καθημερινότητας συμπεριλαμβάνει και τον σεβασμό της προσωπικότητας, της σεξουαλικότητας και της αξιοπρέπειας όλων όσων μας περιβάλλουν, και ξεκινάει από το σπίτι, την οικογένεια – είναι από τα βασικά πράγματα που πρέπει να μαθαίνουμε στα παιδιά μας έτσι ώστε να προστατεύουν και τον εαυτό τους και τους άλλους.

n Τέλος, θα ήθελα να θέσω και ένα ακόμα ζήτημα: είναι καλό και σωστό, ως κοινωνία, να βάζουμε τα πράγματα σε νέα βάση και να επαναπροσδιορίζουμε τη συμπεριφορά μας. Χρειάζεται προσοχή, όμως, ταυτόχρονα, για να μην καταλήξουμε σε έναν νεο-συντηρητισμό που θα υπαγορεύεται από τον φόβο έλλειψης «πολιτικής ορθότητας». Δηλαδή, λάθος είναι το να εκμεταλλεύεται κάποιος που έχει εξουσία όσους είναι στη σφαίρα επιρροής του, απλώς επειδή «μπορεί» – τώρα πια, «δεν μπορεί» – και να ασκεί βία σε διάφορα επίπεδα (λεκτική, ψυχολογική, σωματική, σεξουαλική βία). Λάθος (με διαφορετικό τρόπο) είναι επίσης το να εκμεταλλεύεται κανείς το σεξ για προσωπικό ή/και επαγγελματικό όφελος – αλλά αυτό πάλι εξαρτάται από τον αξιακό κώδικα που έχει ο καθένας από μας και από τον τρόπο που θέλει να τα έχει καταφέρει στη ζωή του. Λάθος (θα) είναι και η ποινικοποίηση του λεγόμενου «office romance», του φλερτ, μέσα σε ένα κλίμα πολιτικής ορθότητας. Μα, θα ρωτήσει, ίσως κάποιος, και ποια τα όρια του φλερτ και ποια της παρενόχλησης; – «εγώ δεν παρενόχλησα καμία/κανέναν, φλέρταρα κύριε πρόεδρε»… Η απάντηση είναι ότι όλοι μας ξέρουμε τα όρια της αξιοπρέπειας, όλοι μας καταλαβαίνουμε πότε υπάρχει ανταπόκριση από την άλλη πλευρά και πότε δεν είμαστε επιθυμητοί – άρα δεν υπάρχει δικαιολογία, ούτε ακαταλόγιστο, για όσους ξεπερνούν τα όρια.

Η Λίζα Τσαλίκη είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών