Συνεπιμέλεια: θα λύσει ή {LF}θα προκαλέσει προβλήματα;

Τους τελευταίους μήνες διεξάγεται έντονη δημόσια αντιπαράθεση για την ανάγκη μεταρρύθμισης του οικογενειακού δικαίου σε σχέση με την ανάθεση της επιμέλειας των παιδιών και την επικοινωνία τους με τους γονείς τους μετά τη διάσταση ή το διαζύγιο.

Ολοι δηλώνουν ότι νοιάζονται για το συμφέρον του παιδιού. Δεν υπάρχει όμως γενικά και αόριστα συμφέρον του παιδιού. Υπάρχει το πραγματικό συμφέρον συγκεκριμένου παιδιού, που ανατρέφεται από συγκεκριμένους γονείς με τους χαρακτήρες, τις προσωπικότητες και την ψυχοπαθολογία τους.

Προβάλλεται επίσης ο όρος «συνεπιμέλεια» σαν να είναι μια μονοσήμαντη έννοια. Δεν είναι έτσι. Υπάρχει συνεπιμέλεια με χρονική κατανομή ίσου ή άνισου χρόνου (εναλλασσόμενη κατοικία). Υπάρχει και συνεπιμέλεια με κοινές αποφάσεις, κύρια διαβίωση στην κατοικία του ενός γονέα και διευρυμένη επικοινωνία του άλλου γονέα. Υπάρχει και συνεπιμέλεια με κύρια διαβίωση στην κατοικία του ενός γονέα και λειτουργική κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των γονέων (π.χ. υγεία, εκπαίδευση).

Καλλιεργείται και η άποψη ότι υπάρχουν μελέτες, κατά τις οποίες η εναλλασσόμενη κατοικία λειτουργεί ευεργετικά για τα παιδιά, αμφισβητείται όμως κατά πόσο πρόκειται για μελέτες, που αφορούν ζευγάρια, τα οποία συμφώνησαν ή για περιπτώσεις που η εναλλασσόμενη κατοικία επιβλήθηκε με δικαστική απόφαση, η δε Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος επισημαίνει ότι σε διάφορες ηλικιακές φάσεις των παιδιών εκδηλώνονται άγχη και άλλες δυσκολίες στη διαχείριση της εναλλασσόμενης κατοικίας.

Επιχειρείται εξάλλου να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι υπάρχουν διεθνείς και ευρωπαϊκές ρυθμίσεις, που δεσμεύουν την ελληνική πολιτεία να νομοθετήσει προς συγκεκριμένη κατεύθυνση, καθιερώνοντας συγκεκριμένο σύστημα και ποσοστά επιμέλειας και επικοινωνίας. Δεν είναι αλήθεια. Μόνο συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης υπάρχουν, που δεν είναι δεσμευτικές, στη δε Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού επιδιώκεται η εξασφάλιση της συνυπευθυνότητας των γονέων για την ανατροφή του παιδιού και η διασφάλιση άμεσης επαφής του παιδιού με τους δύο γονείς.

Εκείνο που είναι αναγκαίο να επιτευχθεί από την επικείμενη νομοθετική μεταρρύθμιση είναι η αλλαγή της νοοτροπίας των δικαστών. Αντί να ξεκινούν με τη σκέψη «δίνω την επιμέλεια στη μητέρα και επικοινωνία στον πατέρα», χρειάζεται να προσανατολισθούν προς την κατεύθυνση «επιλέγω την καταλληλότερη μορφή συνεπιμέλειας για το συγκεκριμένο παιδί», εφόσον όλες οι δυνατότητες παρέχονται από τον νόμο. Για να πραγματοποιηθεί όμως αυτός ο στόχος είναι απολύτως αναγκαία η θέσπιση οικογενειακών δικαστηρίων, με εξειδικευμένους δικαστές, συνεπικουρούμενους από ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, για τα οποία η Εταιρεία Οικογενειακού Δικαίου έχει ετοιμάσει σχέδιο νόμου με αιτιολογική έκθεση από το 2014 και το έχει υποβάλει σε πέντε υπουργούς Δικαιοσύνης χωρίς καμία ανταπόκριση μέχρι σήμερα.

Είναι βέβαια κατανοητή η απόγνωση και η οργή των πατεράδων, που έχουν αποξενωθεί από τα παιδιά τους και διαπιστώνουν ότι όλοι οι τρόποι, που προσφέρει σήμερα το δίκαιό μας για τη αντιμετώπιση των παραβιάσεων της επικοινωνίας είναι αναποτελεσματικοί. Για τούτο χρειάζεται στο νέο νομοθέτημα να προβλεφθούν άμεσα και δραστικά μέτρα για την αντιμετώπιση της παραβίασης των αποφάσεων για την επικοινωνία και τη διατροφή, που αναμφίβολα αποτελούν μορφές κακής άσκησης της γονικής μέριμνας.

Η υποχρεωτική ίση χρονική κατανομή της επιμέλειας και το υποχρεωτικό ποσοστό επικοινωνίας δεν θα λύσουν τα προβλήματα, αλλά θα αυξήσουν τις αντιδικίες, γιατί θα επιχειρείται συνεχώς να ανατραπούν, όταν οι γονείς αδυνατούν να συνεργασθούν.

Ο Παναγιώτης Νικολόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, β΄ αντιπρόεδρος Εταιρείας Οικογενειακού Δικαίου