Το παιχνίδι της κολοκυθιάς

Κάθε φορά που προκύπτει η ανάγκη διαχείρισης ενός δύσκολου περιστατικού ή κατάστασης στη χώρα μας, είτε αυτό είναι αναμενόμενο, όπως μια κακοκαιρία, είτε προκύπτει αιφνιδιαστικά, όπως μια πυρκαγιά ή ένας σεισμός, ξεκινά αμέσως το αγαπημένο παιχνίδι της κολοκυθιάς. Ο στόχος πρωτίστως είναι η μη απόδοση ευθυνών για τις όποιες αστοχίες ή και αποτυχίες καταγράφονται. Για να είμαστε ακριβείς, όλα περιστρέφονται γύρω από μια επιδέξια επικοινωνιακή άσκηση μηδενικού αθροίσματος με λογικοφανείς και αποσπασματικές προσεγγίσεις, προκειμένου να αναδειχτεί ή πιο σωστά να υποδειχθεί ο ένοχος.

Τα πραγματικά γεγονότα συνήθως έρχονται σε δεύτερη μοίρα και για κάποιους κάλλιστα μπορεί να μην έχουν καμία σημασία. Ολα είναι ζήτημα κομματικής οπτικής, ιδιαίτερα όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την πολιτική ευθύνη και τις δυνατότητες της κρατικής μηχανής, οπότε τα επιχειρήματα εξαρτώνται από το αν το κόμμα που τα διατυπώνει βρίσκεται στην κυβέρνηση ή στην αντιπολίτευση. Η ομοιότητα των εναλλασσόμενων επιχειρημάτων είναι εκπληκτική όσο και ανυπόφορα μονότονη. Η συζήτηση, που πάντοτε διεξάγεται σε συνθήκες έντονου πάθους και οργής, γρήγορα σβήνει και μαζί της και κάθε προσπάθεια ορθής αποτίμησης της κατάστασης προκειμένου να εντοπιστούν οι αστοχίες και τα προβλήματα, να σχεδιαστούν λύσεις και να αποδοθούν ενδεχόμενες ευθύνες. Μέχρι βεβαίως να επαναληφθούν τα ίδια γεγονότα, οπότε και η χιλιοπαιγμένη παράσταση να ξαναξεκινήσει. Εν τω μεταξύ σωρεύονται ανθρώπινα θύματα και τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές ζημιές. Ενίοτε και εθνικές…

Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει πως η επιτυχής διαχείριση μιας οποιασδήποτε κρίσης εξαρτάται, σε ποσοστό που ξεπερνά το 80%, από τον βαθμό προετοιμασίας και τις πολιτικές πρόληψης που έχουν εφαρμοστεί. Κάθε οργανισμός, δημόσιος ή ιδιωτικός, οφείλει να κινείται με βάση αυτή την παραδοχή.

Αυτό απαιτεί οργάνωση, ορισμό αρμοδιοτήτων, εκπαίδευση, δέσμευση μέσων και πόρων, πολιτικές διασφάλισης ποιότητας και διαφάνειας, συνεχή ενσωμάτωση βέλτιστων πρακτικών και στοχοθεσία. Αποσκοπώντας κατ’ αρχάς στην αποτροπή δημιουργίας κρίσεων και, αν αυτό δεν επιτευχθεί, στην όσο το δυνατόν ελεγχόμενη εξέλιξή της. Για να μη μηδενίζουμε τα πάντα, ιδιωτικές εταιρείες και κρατικοί φορείς εφαρμόζουν ολοκληρωμένες πολιτικές διαχείρισης κρίσεων και η χώρα μας έχει κάνει μεγάλα βήματα προόδου σε κρίσιμους τομείς.

Ομως, για να είμαστε επίσης ειλικρινείς, αποτελούν τη μειοψηφία και την εξαίρεση. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την κρατική μηχανή αλλά και τις κυρίαρχες πολιτικές πρακτικές, θα πρέπει κυρίως να εστιάσει κανείς την κριτική του, πέρα από την προφανή εθνική έλλειψη κουλτούρας πρόληψης και ανάληψης ευθυνών, στην κομματικοποίηση του κράτους που ευνουχίζει τη δημόσια διοίκηση, εμπεδώνει την αναξιοκρατία, περιθωριοποιεί ή αγνοεί άξια στελέχη της και με τις συνεχείς αντικαταστάσεις της ιεραρχίας της στερεί τη δυνατότητα δημιουργίας θεσμικής μνήμης και συνέχειας. Ετσι ώστε να μην ξεκινούν όλα από το «παραλάβαμε καμένη γη» ή την επίκληση του…  πρωτοφανούς. Σε όλα αυτά προστίθεται ένα ασαφές και αλληλοκαλυπτόμενο κανονιστικό πλαίσιο, ένας αδύναμος ελεγκτικός μηχανισμός και μια ψηφοθηρική προτίμηση σε έργα βιτρίνας που καταρρέουν είτε ελλείψει ολοκληρωμένου σχεδιασμού είτε για λόγους αδιαφάνειας.

Εν ολίγοις οι κρίσεις δεν έρχονται από μόνες τους και σπάνια δεν είναι προβλέψιμες, μόνοι μας προκαλούμε την έλευσή τους. Το πρόσημο της τύχης είναι ανθρώπινο δημιούργημα.

Ο Γρηγόρης Τσιμογιάννης είναι σύμβουλος στρατηγικής επικοινωνίας στην Precise Strategy