NON PAPER

Πόσο ελεύθερη είναι η ελεύθερη βούληση;

Υποτίθεται ότι το Διαδίκτυο είναι ένα πεδίο ελεύθερης έκφρασης. Συγχρόνως όμως και ένα «πέλαγος» όπου ευδοκιμεί ένας καταφανής ολοκληρωτισμός. Το «κύμα» της λεγόμενης κοινής γνώμης. Ή, μάλλον, του κοινού θυμού. Και για να το προσδιορίσω ακόμη περισσότερο, της κοινής προβολής του θυμού που οι πραγματικές αιτίες του είναι τόσες όσες και οι άνθρωποι – στην προκειμένη περίπτωση οι χρήστες του Διαδικτύου.

Με απλά λόγια, με άλλο θυμώνουμε, και άλλο πυροβολούμε. Ο,τι προβάλλεται ως «ένοχο» στην αρένα των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Εκεί όπου δεν υπάρχει περιθώριο πραγματικών δεδομένων, μόνο εντυπώσεων. Ούτε βέβαια και κάποιας άλλης άποψης, ούτε καν προσέγγισης. Πήγες κόντρα στο «κύμα»; Πήγες, έστω, παράλληλα, δεν το καβάλησες; Στα θηρία της αμετροέπειας και του φανατισμού. Που θα ερμηνεύσουν τα λόγια σου, στην καλύτερη περίπτωση, όπως βολεύει και, στη χειρότερη, όπως συμφέρει. Είναι αυτό δημοκρατικό; Ας γελάσω.

Με αυτά στο μυαλό μου, άκουσα ένα απόσπασμα από συνέντευξη στην ΕΡΤ του αείμνηστου Δημήτρη Τσάτσου. Και στάθηκα στο σημείο που μιλά περί ελεύθερης δημοκρατικής βούλησης. «Για να εξηγήσουμε τι σημαίνει πραγματικά, πρακτικά, για τον άνθρωπο, για τους συμπολίτες μας δημοκρατία, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι που αποσιωπάται. Δύο είναι οι στιγμές που παράγεται η δημοκρατική βούληση. Η μία, την ώρα που πάω να ψηφίσω. Κι εκεί πρέπει να είμαι ελεύθερος, η ψήφος μου να έχει ίση αξία με των άλλων και να μπορώ, χωρίς καμία πίεση, να ασκήσω το δικαίωμά μου, την επιλογή μου».

Περί ετεροκαθορισμού και άλλων δαιμονίων

Και συνεχίζει ο κορυφαίος συνταγματολόγος. «Εξ ίσου σημαντικό είναι όμως να έχω διαμορφώσει, στα χρόνια που πέρασαν, ελεύθερα αυτήν μου την επιλογή. Τι να κάνω την ελευθερία της άσκησης του δημοκρατικού μου δικαιώματος όταν δεν με άφησαν να διαμορφώσω ελεύθερα τη βούλησή μου. Οταν, δηλαδή, η βούλησή μου ετεροκαθορίστηκε. Η δημοκρατία, λοιπόν, χρειάζεται και τα δύο.

Το πρώτο υπάρχει. Η νοθεία στις εθνικές εκλογές είναι, θα έλεγα, παρελθόν. Το άλλο όμως τι είναι; Η εισβολή της ιδιωτικής οικονομίας και της αναπτυσσόμενης επικοινωνιακής τεχνολογίας μέσα στην Πολιτεία. Με αυτήν την εισβολή δεν δημιουργείται περιορισμός της δημοκρατίας κατά την έκφραση της βούλησης αλλά γεννιόνται οι δυνάμεις που, κυριαρχώντας στις διαδικασίες, στα κόμματα, στους πολιτικούς, στα Πανεπιστήμια ίσως, διαμορφώνουν τη βούληση που θέλουν εκείνες. Δηλαδή σου παρέχουν εκείνα που θα σε κάνουν να θελήσεις αυτό που θέλουν».

Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να προσθέσω κάτι παραπάνω.

Είμαστε ό,τι φαινόμαστε;  

Πλήθος και από παλαιοτάτων χρόνων οι κοινωνιολογικές και ψυχολογικές αναλύσεις που αφορούν την εξωτερική εμφάνιση των ανθρώπων. Και βέβαια όχι μόνο από αυτούς που ασχολούνται με τη μόδα. Από τον Ντενί Ντιντερό και όσα λέει για το «καινούργιο του φόρεμα», έως την Κοκό Σανέλ που έκανε πράξη την απελευθέρωση της γυναίκας, «απελευθερώνοντας» πρώτα απ’ όλα το σώμα της από κορσέδες και ασφυκτικά εσώρουχα. Και από τον Σόμερσετ Μομ που θεωρούσε ότι καλοντυμένος άνθρωπος είναι αυτός που δεν προσέχουμε ούτε θυμόμαστε τι φοράει, έως τον Μισέλ Τουρνιέ που έλεγε ότι το ρούχο είναι η ψυχή του ανθρώπου, έως τη Μάρλεν Ντίτριχ που είχε δηλώσει ότι ντύνεται όχι για τον εαυτό της, τη μόδα, τους άντρες ή το κοινό, αλλά μόνο για το ίματζ. Ή έναν καλό μου φίλο που πάντα με συμβουλεύει να προσέχω τι φοράω όταν τσακώνομαι.

Εμένα πάλι η αγαπημένη μου ρήση είναι του Οσκαρ Ουάιλντ που τονίζει πόσο λάθος είναι να μην κρίνουμε έναν άνθρωπο από την εξωτερική του εμφάνιση αφού το προφανές είναι το αληθινό. Ετσι λοιπόν, έχοντας δει επανειλημμένα επί υπουργίας του τον Νίκο Ξυδάκη με το chalk stripe three pieces κοστούμι του να περιφέρεται καπνίζοντας προκλητικά το πούρο του σε μέρη που απαγορευόταν το κάπνισμα, δεν εκπλήσσομαι καθόλου με το σχόλιό του περί δεξιών με πρόσημο που αναφέρεται στους γλουτούς.