Μιράκολο!

Το αποτέλεσμα είχε προαναγγελθεί. Μα δεν παύει να αποτελεί έκπληξη πρώτου μεγέθους: Στο εσωκομματικό δημοψήφισμα του Κινήματος των 5 Αστέρων, στην Ιταλία, προχθές, το 59% τάχθηκε υπέρ της πρότασης να δοθεί ψήφος εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση που ανέλαβε να σχηματίσει ο Μάριο Ντράγκι. Κι έτσι, το αρχέτυπο και πιο επιτυχημένο δείγμα αντισυστημικού, λαϊκιστικού και ευρωσκεπτικιστικού κόμματος στην Ευρώπη θα στηρίξει (και πιθανόν θα συμμετάσχει) σε μια κυβέρνηση υπό τον συστημικότερο των συστημικών και σημαιοφόρο των ευρωπαϊστών πρώην τραπεζίτη, που έχει συνδέσει το όνομά του με τη διάσωση του ευρώ.

Δεν ήταν η μοναδική έκπληξη των ημερών. Και ο δεύτερος αντισυστημικός πόλος της ιταλικής πολιτικής ζωής, η Λέγκα, που κάποτε φλέρταρε ως και με την ιδέα της εξόδου από το ευρώ, ανακοίνωσε ότι θα στηρίξει «με μεγάλη ικανοποίηση» την κυβέρνηση εκείνου που προ ολίγου αποκαλούσαν «αρχιερέα των ελίτ». Θα τη στηρίξει μάλιστα για να «ξαναγίνει η Ιταλία πρωταγωνιστική δύναμη στην Ευρώπη». Μια από τις πιο εντυπωσιακές μεταστροφές από την εποχή που ο Σαούλ όδευε προς τη Δαμασκό.

Κι έτσι η Ιταλία θα αποκτήσει σε λίγο την τρίτη «κυβέρνηση τεχνοκρατών» (governo technico – στα κομψά ιταλικά) της πρόσφατης ιστορίας της, όλες με έναν τραπεζίτη επικεφαλής. Η πρώτη ήταν η κυβέρνηση Τσιάμπι τη δεκαετία του ’90, όταν το πολιτικό σύστημα κατέρρευσε υπό τις αποκαλύψεις των σκανδάλων. Η δεύτερη ήταν η κυβέρνηση Μόντι που επιβλήθηκε στο απρόθυμο πολιτικό σύστημα της Ιταλίας, το 2011, ως όρος για να αποφύγει η τρίτη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομία την ταπείνωση ενός μνημονίου α λα γκρέκα. Και τις δύο προηγούμενες φορές, το πολιτικό πείραμα είχε αποδώσει εξαιρετικά αντιδημοφιλή αποτελέσματα. Μόνο που αυτή τη φορά τη λύση Ντράγκι – την οποία φαίνεται ότι θα στηρίξουν όλα τα κόμματα, εκτός από τους μουσολινικούς Fratelli d Italia – δεν την επιβάλλει μια αδυναμία ή ένας κίνδυνος, αλλά μια ευκαιρία. Μια ελπίδα. Η Ιταλία είναι η χώρα που θα εισπράξει τη μερίδα του λέοντος από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανασυγκρότησης, κοντά 200 δισ. Και όπως ειπώθηκε, με μια δόση κυνισμού, «αυτά είναι πολλά λεφτά για να τα αφήσεις στη διαχείριση επιδέξιων ερασιτεχνών».

Ολα αυτά αφορούν, βέβαια, την Ιταλία την ίδια. Μα αφορούν και την Ευρώπη ολόκληρη. Κι εμάς επίσης. Κι όχι μόνον λόγω του μεγέθους και της σημασίας της ιταλικής οικονομίας.

Είναι, πρώτον, θέμα πολιτικού συμβολισμού. Η Ιταλία, σε μια περιπέτεια που και από άποψη χρονισμού και από άποψη κατεύθυνσης παρουσιάζει εντυπωσιακές αναλογίες με την ελληνική εμπειρία, ήταν, στα χρόνια της κρίσης, μετά το 2008, η χώρα που έγινε κατ’ εξοχήν θέατρο της αντισυστημικής έκρηξης. Ακριβώς τη χειρότερη στιγμή της κρίσης, τον Νοέμβριο του 2011, όπως ακριβώς συνέβη και στην Ελλάδα, η εξωτερική πίεση και η εσωτερική αδυναμία οδήγησαν το πολιτικό σύστημα σε μια κυβέρνηση μη πολιτική, που ανέλαβε να περάσει τα δύσκολα μέτρα. Εκεί ήταν ο Μόντι, στον οποίο ο Μπερλουσκόνι έδωσε 12 μήνες, εδώ ο Λουκάς Παπαδήμος, στον οποίο ο Αντώνης Σαμαράς έδωσε έξι. Μα – ανεξάρτητα από τις επιδόσεις ή τις ποιότητες της αντίστοιχης κυβέρνησης – εκεί, όπως και εδώ, αυτή ήταν η περίοδος που οδήγησε σε έκρηξη το αντισυστημικό ρεύμα και σε βαρύ κλονισμό το πολιτικό σύστημα. Στις πρώτες εκλογές, μετά την ανατροπή της τεχνοκρατικής κυβέρνησης Μόντι, το Κίνημα των 5 Αστέρων, ένα αδιαμόρφωτο πολιτικό σχήμα που είχε ιδρύσει ένας κωμικός της τηλεόρασης, επενδύοντας σε αντι-ελίτ συνθήματα, καταγγελίες (υπαρκτής) διαφθοράς, ευρωσκεπτικισμό, αλλά και αντιμεταναστευτικές θέσεις, κατέβηκε για πρώτη φορά στις κάλπες. Και πήρε 25,5%. Στις επόμενες εκλογές, τον Μάρτιο του 2018, τα 5 Αστέρια ήταν το πρώτο κόμμα στη χώρα με 32,7%.

Ηταν οι εκλογές του μεγάλου σεισμού. Πρώτο κόμμα τα 5 Αστέρια. Στον εκλογικό συνασπισμό της Δεξιάς ο Σαλβίνι, ένας ακροδεξιός και ευρωσκεπτικιστής δημαγωγός, επικράτησε πλήρως του Μπερλουσκόνι. Τα κόμματα της αντισυστημικής κουλτούρας πήραν κοντά 70%. Προέκυψε μια κυβέρνηση συνεργασίας των 5 Αστέρων με τη Λέγκα, που έφερε εφιάλτες στον ύπνο των υπόλοιπων ευρωπαίων ηγετών και έκανε, για πρώτη φορά, να ακούγονται ρεαλιστικά σενάρια καταστροφής του ευρώ, με πρωταγωνίστρια μια από τις ιδρυτικές και ισχυρότερες χώρες του. Οι δυσοίωνες προφητείες διαψεύστηκαν, τα 5 Αστέρια έκαναν την πρώτη τους κωλοτούμπα, όταν η Λέγκα έσπασε τη συμμαχία για να προκαλέσει εκλογές, και συμμάχησαν με την Αριστερά για να διασωθεί η κυβέρνηση Κόντε. Δεύτερη κωλοτούμπα τώρα με την υποστήριξη στον Ντράγκι. Σημάδι ότι η μεγάλη άνοιξη του αντισυστημικού ρεύματος (στην Ιταλία, μα ίσως όχι μόνον στην Ιταλία) τελείωσε. Ζούμε κάτι σαν φθινόπωρο.

Υπάρχει, όμως, κι ένας δεύτερος λόγος που κάνει αυτές τις τυπικά και τόσο χαρακτηριστικά ιταλικές πολιτικές περιπέτειες να μας αφορούν κι εμάς. Είναι πως, καθώς η Ευρώπη μπαίνει σε μια κρίσιμη περίοδο διαβουλεύσεων και αποφάσεων για τη στρατηγική αλλά και για το ιδεολογικό πρόσημο της μετά την πανδημία ανάκαμψης, όπου οι μεγάλες επιλογές και οι κεντρικές ιδέες της προηγούμενης εποχής (ας την ονομάσουμε, συνοπτικά, και κάπως παραπλανητικά, «εποχή Σόιμπλε») επανεξετάζονται, έχει μεγάλη σημασία το ότι την Ιταλία, δηλαδή την τρίτη ισχυρότερη χώρα της Ενωσης, θα εκπροσωπεί κάποιος με το ειδικό βάρος, το κύρος (που του έδωσε το θρυλικό whatever it takes) και τα ευρωπαϊκά πιστοποιητικά του Ντράγκι. Μια μικρή, μα ίσως κρίσιμη, μετατόπιση ισορροπιών.