Η αυτοκρατορία αντεπιτίθεται στην Ευρώπη

Η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί πλέον παρελθόν, γεγονός που επαναφέρει τη διατλαντική σχέση στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Δεν μπορεί όμως να υπάρξει επιστροφή στις παλιές, βολικές εξαρτήσεις της εποχής του Ψυχρού Πολέμου και της ακόλουθης περιόδου, όταν η Αμερική – ο μεγάλος προστάτης – αποφάσιζε για όλα τα σημαντικά ζητήματα ασφαλείας, και η Ευρώπη ακολουθούσε. Προκειμένου να ανανεώσει τον διατλαντισμό, η Ευρώπη θα πρέπει να κάνει τη δική της συνεισφορά στην κοινή ασφάλεια, ιδίως εντός του δικού της γεωπολιτικού περιβάλλοντος.

Στην άμεση γειτονιά της, η ΕΕ είναι αντιμέτωπη με τρεις πρώην παγκόσμιες δυνάμεις που έχουν αναπτύξει εμμονή με την περασμένη αυτοκρατορική τους δόξα: τη Ρωσία, την Τουρκία και τώρα το Ηνωμένο Βασίλειο. Η μεγαλύτερή της πρόκληση όμως εντοπίζεται στην Ανατολική Μεσόγειο, εκεί όπου η ανακάλυψη σημαντικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου έχει αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο μιας σύρραξης ανάμεσα σε δύο κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, την Τουρκία και την Ελλάδα, εμπλέκοντας παράλληλα και την Κύπρο. Επιπλέον, μία ΝΑΤΟϊκή αποστολή για τον τερματισμό του λαθρεμπορίου όπλων κατά μήκος των λιβυκών ακτών προκάλεσε πρόσφατα μία επικίνδυνη αντιπαράθεση ανάμεσα σε μία γαλλική φρεγάτα και τουρκικά πολεμικά σκάφη, με αποτέλεσμα ένα σοβαρό διπλωματικό επεισόδιο.

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει έλλειψη δυνητικών σημείων ανάφλεξης στην περιοχή, λόγω του ανταγωνισμού για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου, της τουρκικής παρέμβασης στον λιβυκό εμφύλιο πόλεμο, της παλιάς διαμάχης για το Αιγαίο, των μακροχρόνων ζητημάτων οριοθέτησης, υπερπτήσεων και θαλάσσιων δικαιωμάτων, και του ανοιχτού θέματος της Κύπρου. Οι εντάσεις αυτές, που επιδεινώνονται περαιτέρω από πανάρχαιες θρησκευτικές και εθνοτικές αντιπαλότητες, έχουν δημιουργήσει μία ολοένα και πιο επικίνδυνη κατάσταση στο κατώφλι της Ευρώπης. Καθόσον αφορά τα δικά της συμφέροντα, η Ευρώπη θα πρέπει να αντιμετωπίσει η ίδια αυτό το πρόβλημα.

Υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Τουρκία ακολουθεί επεκτατικές «νεο-οθωμανικές» πολιτικές εδώ και αρκετά χρόνια. Παρότι η κυβέρνησή του είχε αρχικά επιχειρήσει να επιταχύνει την ολοκλήρωση με τη Δύση κινούμενη προς την κατεύθυνση της ένταξης στην ΕΕ, η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ και ο τότε πρόεδρος της Γαλλίας Ζακ Σιράκ έκλεισαν αποφασιστικά αυτή την πόρτα το 2006.

Είναι πια σαφές πως τόσο η ΕΕ όσο και η Τουρκία έπεσαν σε μία παγίδα ίδιας κατασκευής: την προοπτική μιας ένταξης στην ΕΕ, που δεν πρόκειται να βρεθεί στο τραπέζι για το ορατό μέλλον. Δυστυχώς, δεν προσφέρονται εναλλακτικοί μηχανισμοί ολοκλήρωσης.

Ομως η Τουρκία και η ΕΕ δεν μπορούν απλώς να ακολουθήσουν η καθεμία τον δρόμο της. Οι αγορές, η επενδυτική ικανότητα και οι σχέσεις της Ευρώπης με τους μεγαλύτερους αντιπάλους της Τουρκίας, τη Ρωσία και το Ιράν, την καθιστούν απαραίτητη για την Τουρκία. Και η γεωπολιτική θέση της Τουρκίας ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, την Κεντρική Ασία και τον Καύκασο την καθιστούν απαραίτητη για την ΕΕ.

Πέραν του ότι είναι η προγονική πατρίδα μεγάλων μειονοτικών πληθυσμών στη Γερμανία, το Βέλγιο και τις σκανδιναβικές χώρες, η Τουρκία θα συνεχίσει να παίζει έναν σημαντικό ρόλο λειτουργώντας ως «γέφυρα» για τη μετανάστευση προσφύγων από την Ασία στην Ευρώπη. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη, λοιπόν, να αναπτύξουν οι δύο πλευρές ειρηνικούς δεσμούς εκτός της ένταξης στην ΕΕ.

Οπωσδήποτε, η ψευδαίσθηση της – από καιρό παγωμένης – ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας θα πρέπει να διατηρηθεί προς το παρόν· καθώς απομένει να φανεί ποιος θα διαδεχθεί τον Ερντογάν, ένας επίσημος τερματισμός της διαδικασίας την παρούσα στιγμή θα έκανε περισσότερο κακό παρά καλό. Οσον καιρό όμως βρίσκεται στην εξουσία ο Ερντογάν, η συνύπαρξη είναι το καλύτερο που μπορούμε να ελπίζουμε.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, υπήρξε ηγέτης των Γερμανών Πρασίνων για σχεδόν 20 χρόνια.