Για έναν διάλογο διεκδικητικής εξομάλυνσης

Η ανάγκη για μια νέα στρατηγική απέναντι στην Τουρκία είναι από καιρό πασιφανής. Η εθνική στρατηγική με την οποία εξακολουθούμε να πορευόμαστε χαράχτηκε κατά βάση υπό τα διπλά σοκ της εισβολής στην Κύπρο και των πρώτων τουρκικών ερευνών στο Αιγαίο το 1973-74. Αλλαξαν όμως πάρα πολλά από τότε και η αναπροσαρμογή ενόψει και των νέων διερευνητικών είναι επιτακτική. Χρειαζόμαστε μια νέα «στρατηγική διεκδικητικής εξομάλυνσης», αντάξια μιας ευρωπαϊκής δύναμης ειρήνης και αυτοπεποίθησης και βασισμένης στις παρακάτω αρχές.

1. Δεν επιδιώκουμε τη διαιώνιση των προβλημάτων με την Τουρκία, αλλά την εξομάλυνση. Δεν ακολουθούμε δηλαδή τη διαχρονική αβασάνιστη αναβολή καίριων αποφάσεων για ένα νεφελωδώς «καλύτερο» αύριο (η «καυτή πατάτα» στον επόμενο χειριστή υπό χειρότερες συνθήκες). Πολιτικά και επικοινωνιακά είναι συνήθως συμφέρουσα – εθνικά όμως επισώρευσε συνολικά κρίσιμες υποχωρήσεις και ο λογαριασμός είναι ανοιχτός. Η μη αναβολή δεν σημαίνει πάντως και προσέλευση χωρίς στοιχειώδη «συνέπεια και συνέχεια» της άλλης πλευράς.

2. Δεν επιδιώκουμε κλιμάκωση και σύγκρουση. Ομως δεν αντιμετωπίζουμε πλέον μια τουρκική επίθεση ως θεωρητικό πολεμικό παίγνιο. Διάφοροι παράγοντες μπερδεύουν επικίνδυνα την αποτροπή με την άμυνα, τη στρατηγική με τα ξόρκια. Η εθνική αποφασιστικότητα που βάσει σχεδίου εκπέμπει με σοβαρό λόγο και ουσιαστικές πράξεις μια ηγεσία, είναι κορυφαία προϋπόθεση για να αποτραπεί από τα σχέδιά του ο επιθετικός γείτονας. Ομως ο πρόδηλος πανικός ορισμένων δημόσιων (και μη) προσώπων απέναντι ακόμη και στη νόμιμη άμυνα (βλ. και Ιμια) στέλνει τα ακριβώς αντίθετα μη αποτρεπτικά μηνύματα στον πολεμοχαρή εισβολέα. Μια συγκροτημένη πολιτεία είναι και πρέπει να δείχνει έτοιμη για κάθε ενδεχόμενο. Δεν συγχέει την πραγματική αμυντική ικανότητα επί του πεδίου με ακόμη «αδούλευτα» (και λίαν αμφίβολης συνδρομής) συμμαχικά σχήματα (που φτάνουν μέχρι τον Ινδικό), ούτε τις ασκήσεις επίδειξης και τους εξοπλισμούς του 2027 ως ικανή προϋπόθεση αποτροπής – σήμερα τουλάχιστον.

3. Δεν προσερχόμαστε όμως και άρον άρον, μόνοι κι έρημοι, σ’ έναν εξωευρωπαϊκό και προσχηματικό διάλογο, χωρίς όρους, κανόνες και εγγυήσεις για να διερευνήσουμε μια κατά τα 4,5/5 τουρκική ατζέντα. Επιδιώκουμε μια οριοθέτηση σ’ ένα ευρωπαϊκά προσυμφωνημένο πλαίσιο όρων, κανόνων και εγγυήσεων. Εντεχνα αλλά και αποφασιστικά εντάσσουμε δηλαδή την αμφισβήτηση των ελληνικών και ευρωπαϊκών συνόρων στο κυοφορούμενο για τον Μάρτιο ευρω-τουρκικό «πακέτο». Τιμώντας άξια τα 200 μας χρόνια εργαζόμαστε με φιλόδοξο σχέδιο και «έξυπνες» κινήσεις για μια «θετική ατζέντα» για την Ελλάδα – κι όχι βέβαια για την Τουρκία όπως θέλουν όλοι οι άλλοι για τη Σύνοδο Κορυφής: η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης και κάθε στοιχείο «θετικής ατζέντας» για την Αγκυρα περνάει επ’ απειλή βέτο από συμφωνίες οριοθέτησης και εξομάλυνσης με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.

4. Δεν διαπραγματευόμαστε «με τον εαυτό μας»! Προσβλέπουμε σε διάλογο «διεκδικητικής εξομάλυνσης» με βασική θέση αρχής ότι δεν χαρίζουμε τίποτε: ούτε τις ευθείες γραμμές βάσης, ούτε τα 12 ν.μ. παντού, ούτε την πλήρη επήρεια κάθε νησίδας, ούτε τις άλλες ζώνες (συνορεύουσα κ.λπ.) που αναγνωρίζει η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (ΣΔΘ). Ούτε απεμπολούμε κρυπτόμενοι τις υποχρεώσεις μας ως εγγυήτριας δύναμης της Κυπριακής Δημοκρατίας μπροστά στην ολοκληρωτική ανατροπή των παραμέτρων μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης. Εάν προσερχόμαστε με προκαταρκτική (δημόσια!) παραίτηση ακόμη και από μονομερή κατά τη ΣΔΘ δικαιώματα και μάλιστα χωρίς καν σύνδεση – ούτε για τα προσχήματα – με οποιαδήποτε ανταλλάγματα, βαδίζουμε για «αυτογκόλ από τα αποδυτήρια».

Απέναντι σε μια μεθοδικά ελισσόμενη Τουρκία αντιπαρατάσσουμε παρωχημένη στρατηγική με μινιμαλιστικούς στόχους και επικίνδυνα ψευδοδιλήμματα. Χρειαζόμαστε αντίθετα μια νέα στρατηγική διεκδικητικής εξομάλυνσης μέσω διαλόγου στην κατάλληλη στιγμή (μετά τον Μάρτιο), με την προσφορότερη διαδικασία (στο ευρω-τουρκικό πλαίσιο) και με ευρωπαϊκούς όρους, κανόνες και εγγυήσεις. Και με συνετή αυτοπεποίθηση διεκδικούμε διαπραγματευτικά κάθε μίλι θαλάσσιας ζώνης και κάθε σχετικό δικαίωμα που μας αναγνωρίζει η ΣΔΘ αγωνιζόμενοι συνακόλουθα ώστε το τελικό αποτέλεσμα της οριοθέτησης να είναι όσο πιο κοντά γίνεται στον στόχο της «Ελλάδας των τεσσάρων θαλασσών».

Ο καθηγητής Γιάννης Βαληνάκης είναι πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας/ ΕΚΠΑ και πρ. υφυπουργός Εξωτερικών