Για ένα ασφαλές, ποιοτικό και δημοκρατικό πανεπιστήμιο

Η νομοθετική πρόταση του υπουργείου Παιδείας στο πεδίο της ασφάλειας στα πανεπιστήμια δημιούργησε πλήθος αντιδράσεων, καθώς παράβλεψε ως όφειλε να λάβει εξ αρχής υπόψη της δύο προϋποθέσεις, μια διαδικαστική και μία ουσιαστική.

Η διαδικαστική προϋπόθεση αφορά τις διεργασίες ουσιαστικού διαλόγου με τους άμεσα ενδιαφερόμενους, την ανάπτυξη επιχειρημάτων και κυρίως προτάσεων για να καταλήξει σε κανόνες δικαίου αποτελεσματικούς και σύμφωνους με το Σύνταγμα. Η εξάντληση της προϋπόθεσης αυτής θα είχε πολλαπλά και βιώσιμα κέρδη για όλους, αν είχε γίνει μέσα από μία θεσμικά παραγωγική διαδικασία. Η δεύτερη προϋπόθεση αφορά τη διαπίστωση των προβλημάτων στην πραγματική τους βάση. Πώς μπορεί κανείς να θεραπεύσει ένα πρόβλημα εάν δεν αναλύσει τις επιμέρους εκφάνσεις του, τις πιθανές λύσεις, να αντλήσει παραδείγματα από την πλούσια ευρωπαϊκή εμπειρία, και όχι από την Τουρκία ή το Ιράν, όπου η αστυνομία είναι μέσα στα πανεπιστήμια;

Το υπουργείο Παιδείας, παρέκαμψε την πρώτη προϋπόθεση απολύτως, καθώς καμία ουσιαστική συζήτηση δεν έγινε με την πανεπιστημιακή κοινότητα, καμία αντιπαραβολή προτάσεων και πιθανών λύσεων με πνεύμα ανοιχτό και παραγωγικό. Ως προς τη δεύτερη προϋπόθεση: η περιγραφή του προβλήματος πάσχει από μία κεντρικά λανθασμένη παραδοχή. Οτι τα πανεπιστήμια είναι συλλήβδην «χώροι ανομίας-εγκληματικότητας». Η πραγματικότητα που γνωρίζουμε όσοι ζούμε μέσα στα πανεπιστήμια είναι πολύ διαφορετική. Αν τα προβλήματα προστασίας υποδομών και προσωπικού είναι υπαρκτά και μερικές φορές ακραία, είναι περιστασιακά, απολύτως τοπικά και μειοψηφικά σε σχέση με τη συνολική έκταση των πανεπιστημιακών χώρων και τον πληθυσμό της ακαδημαϊκής κοινότητας. Οι χαρακτηρισμοί του συρμού περί «ανομίας» εξυπηρετούν περισσότερο πολιτικές σκοπιμότητες παρά βοηθούν στη θεραπεία των προβλημάτων.

Εδώ υπεισέρχονται δύο ακόμα στοιχεία στην εξίσωση που πρέπει να λύσουμε. Η νομιμότητα και η αποτελεσματικότητα των απαιτούμενων μέτρων. Η νομιμότητα ορίζεται από το Σύνταγμά μας και τη συνταγματική παράδοση που διατρέχει την ευρωπαϊκή ήπειρο σε θέματα αστυνόμευσης των πανεπιστημίων. Το συνταγματικό πλαίσιο ορίζει τις εγγυήσεις μέσω των οποίων θα επιτευχθεί η ασφάλεια ως προϋπόθεση της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Οι εγγυήσεις αυτές περνούν μέσα από την πλήρη αυτοδιοίκηση των πανεπιστημίων, με δημοκρατικό πρόσημο, οι οποίες δεν μπορούν να παρακαμφθούν με επιχειρήματα, του τύπου «τώρα είναι αργά ύστερα από τόσα χρόνια αποτυχίας, καθώς τα πανεπιστήμια αδρανούσαν», όπως παραπλανητικά ακούγονται, στοχεύοντας αλλού και όχι στη σύννομη λύση της εξίσωσης.

Είναι η προληπτική παρουσία αστυνομικής δύναμης στα πανεπιστήμια κατάλληλο και αποτελεσματικό μέτρο κατά της όποιας εγκληματικότητας; Το ερώτημα της αποτελεσματικότητας της αστυνόμευσης είναι όμως προβληματικό: όσο περισσότερο αποτελεσματικό είναι ένα τέτοιο μέτρο (ας φανταστούμε την παρουσία 20.000 αστυνομικών) τόσο περισσότερο ακυρώνεται η προϋπόθεση της συνταγματικής νομιμότητας. Πάντως, οι 1.000 ειδικοί φρουροί θα αναπτυχθούν σε τέσσερα ιδρύματα, εν είδει προσωπικού φύλαξης. Τι θα γίνουν τα υπόλοιπα πανεπιστήμια από τα οποία λείπουν φύλακες, την πρόσληψη των οποίων ζητούν χρόνια τώρα τα πανεπιστήμια;

Τα πανεπιστήμια χρειάζονται προσωπικό φύλαξης, κατάλληλα εκπαιδευμένο και ενταγμένο στη διοίκησή τους. Ας μην ξεχνάμε ότι η Αστυνομία εκ του νόμου μπορεί να προστρέξει όταν απαιτείται, στα σοβαρά περιστατικά. Η πανεπιστημιακή κοινότητα έχει το βάρος να ενεργοποιηθεί η ίδια για τη διαφύλαξη του χώρου της και την αυτοπροστασία της. Χρειάζεται όμως και η συνδρομή του υπουργείου, ώστε τα πανεπιστήμια να είναι σε θέση να υπηρετήσουν πλήρως τον καταστατικό τους στόχο, το πραγματικό αντικείμενο της προστασίας: έρευνα, διδασκαλία και διαμόρφωση δημοκρατικά και κριτικά σκεπτόμενων πολιτών. Είναι κοινό μυστικό ότι επειγόντως απαιτείται διδακτικό προσωπικό, ενίσχυση των υποδομών και της έρευνας. Ετσι θα βελτιωθεί το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο.

Με το νομοσχέδιο που προτείνει η κυβέρνηση τα πανεπιστήμιά μας ούτε καλύτερα θα γίνουν, ούτε δημοκρατικότερα και σίγουρα ούτε ασφαλέστερα.

*Ο Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, κοσμήτορας Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών Πανεπιστημίου Μακεδονίας