Πιστοποιητικό εμβολιασμού: ο κίνδυνος της κατάχρησης

Η Ελληνική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Ενωση θεωρούν ότι ο εμβολιασμός δεν είναι και δεν πρέπει να γίνει γενικά υποχρεωτικός, με εξαιρέσεις που δικαιολογούνται από τη φύση των καθηκόντων (π.χ. λειτουργοί υγείας) ή της συμμετοχής σε μια συλλογική δραστηριότητα (π.χ. εκπαίδευση), όπου είτε έχει ήδη επιβληθεί είτε προβλέπεται νομοθετικά ότι μπορεί να θεσπισθεί υποχρεωτικότητα. Αυτή ήταν μέχρι πρότινος και η κρατούσα άποψη μεταξύ των νομικών, σύμφωνα με την αρχή της «συναίνεσης ύστερα από ενημέρωση»: ότι κάθε ιατρική πράξη – προληπτική, διαγνωστική ή θεραπευτική – είναι ελεύθερη επιλογή του προσώπου.

Υπό την πίεση της πανδημίας ωστόσο, με τα ζοφερά της αποτελέσματα τόσο σε θανάτους όσο και στην προσωπική και κοινωνική ζωή όλων μας, την ανατροπή κάθε ομαλότητας και προβλεψιμότητας στην κοινωνικοοικονομική ζωή αλλά και τους πρωτοφανείς περιορισμούς των δικαιωμάτων και ελευθεριών μας, υποστηρίζεται και η άποψη της υποχρεωτικότητας, όχι βεβαίως υπό την έννοια του εξαναγκασμού διά της βίας, ούτε υπό τη μορφή ποινικών κυρώσεων. Οπως έγινε πρόσφατα δεκτό από το Συμβούλιο Επικρατείας ότι νομίμως αποκλείεται ένα νήπιο που δεν έχει εμβολιασθεί από τον βρεφονηπιακό σταθμό, έτσι θα μπορούσε ευλόγως να συμβαίνει για μια σειρά δραστηριότητες, κατά την άποψη αυτή.

Μια ηπιότερη εκδοχή αυτής της προσέγγισης διέπει την ιδέα του πιστοποιητικού εμβολιασμού. Σύμφωνα με αυτήν το εμβόλιο και το έγγραφο που πιστοποιεί ότι έγινε, ναι μεν δεν θα είναι υποχρεωτικό για ένα αεροπορικό ταξίδι, ενδεχομένως όμως όσοι προσκομίζουν το πιστοποιητικό εμβολιασμού να έχουν κάποια διαφορετική μεταχείριση, ιδίως με την απαλλαγή τους από υποχρεώσεις που επιβλήθηκαν σε όλους μας λόγω της πανδημίας, όπως υποβολή σε τεστ Covid και καραντίνα. Εύλογη κατ’ αρχάς η προσπάθεια και απολύτως σεβαστή η αγωνία να περιορισθούν οι συνέπειες της πανδημίας στην κοινωνικοοικονομική ζωή, χωρίς βαριά προσβολή των δικαιωμάτων των αρνητών ή, πολύ απλά, όσων δεν έχουν καταφέρει να εμβολιασθούν λόγω των ελλείψεων. Προσωπικά θα συμφωνούσα και με τη δημιουργία κινήτρων ή και μιας ήπιας ή έμμεσης υποχρεωτικότητας, ώστε να προωθηθεί η χρήση όλων των εμβολίων και ειδικότερα αυτών κατά του κορωνοϊού.

Δυστυχώς, ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Κατ’ αρχάς, μια τέτοια προσέγγιση βασίζεται στην ιδέα ότι ο εμβολιασμένος δεν αποτελεί πλέον κίνδυνο για το περιβάλλον του. Θα προϋπέθετε δηλαδή ότι κατά τους «ειδικούς» δεν υπάρχει περίπτωση να μεταδώσει τον ιό, κάτι που σε αυτό το στάδιο δεν φαίνεται να ισχύει για τον κορωνοϊό. Χωρίς αυτήν τη διαβεβαίωση είναι προφανές ότι όλοι οφείλουμε να παίρνουμε τα μέτρα προστασίας του κάθε «πλησίον», ακόμα και αν δεν φοβόμαστε για τη δική μας υγεία.

Γενικότερα όμως άπαξ και καθιερωθεί η ιδέα, ο κίνδυνος είναι να επεκταθεί η «ζήτηση» του πιστοποιητικού σε μια σειρά δραστηριότητες, δικαιώματα, ακόμα και υποχρεώσεις. Από την πρόσληψη στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, έως την είσοδο σε εστιατόριο, και από την κατάταξη στον στρατό έως, γιατί όχι, τη συμμετοχή σε μια διαδήλωση, την υπέρβαση του ορίου ατόμων σε έναν γάμο κ.λπ. Οσο μάλιστα τα εμβόλια σπανίζουν, κάθε χρήση του πιστοποιητικού, είτε επιβάλλεται εκ του νόμου είτε τη ζητά η αγορά, θα συνιστά μια διάκριση έναντι εκείνων που έχουν στερηθεί τη δυνατότητα να το κάνουν. Οταν αντιθέτως θα είναι άφθονα και θα έχουμε όλοι εμβολιαστεί, το πιστοποιητικό δεν θα έχει πλέον νόημα. Εν τω μεταξύ θα έχουν τροφοδοτηθεί αρχεία πολλών ελληνικών και ευρωπαϊκών υπηρεσιών αλλά και ιδιωτικών εταιρειών με ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα σε τεράστιους αριθμούς, για την προστασία των οποίων πρέπει να ληφθούν ουσιαστικά μέτρα.

Εν κατακλείδι, μακάρι η Πανάκεια να μην ήταν πρόσωπο της μυθολογίας μόνο, αλλά και εφαρμογές στο κινητό και νόμοι, δηλαδή μέσα γρήγορα διαθέσιμα σε όλους. Ή τουλάχιστον σε όλους εμάς που και θέλουμε και θεωρούμε υποχρέωσή μας να εμβολιαστούμε.

Ο Γιάννης Φ. Ιωαννίδης είναι δικηγόρος, πρόεδρος της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου