Τι παραλείπει να αναφέρει {LF}ο Αντώνης Σαμαράς

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το δικαίωμα του κ. Αντώνη Σαμαρά, πρώην πρωθυπουργού, να τοποθετηθεί για «τα συμφέροντα της πατρίδας του». Μπορεί, όμως, να αμφισβητήσει το «περιεχόμενο» και την «ουσία» της τοποθέτησής του – και ειδικότερα όταν συνεχίζει να καλλιεργεί, παρά την ευθύνη που κουβαλάει για τη υπόθεση του Μακεδονικού και την ενίσχυση του αντιμνημονιακού ρεύματος, ψευδαισθήσεις, μύθους και συναισθήματα που κινούνται στη λογική «να μην διαπραγματευτούμε με την Τουρκία και να ετοιμαστούμε για πόλεμο».

Πρόκειται για μια τοποθέτηση που (α) επενδύει στις ιδιαίτερα υποκειμενικές δυσμενείς εικόνες-στερεότυπα για τον «Αλλο» («πειρατές), που (β) κρίνει αδιανόητο το ενδεχόμενο ενός συμβιβασμού που θα ικανοποιεί και την Ελλάδα και την Τουρκία και που (γ) υποστηρίζει ότι όπου η επιβίωση της χώρας μας εξαρτάται μόνο από την «αυτοβοήθεια» και την «οχύρωση».

Πόσο κοντά, όμως, μπορεί να είναι μια τέτοια τοποθέτηση στην πραγματικότητα; Και πόσο απέχει από το επιθυμητό; Ο κ. Σαμαράς σκοπίμως παραλείπει να αναφέρει ότι:

(α) Ζούμε, στον 21ο αιώνα και ισχύς δεν έχει να κάνει μόνο με μαξιμαλιστικούς στόχους, την απουσία συνεργασίας και με εξοπλισμούς. Οσο ισχυρό και να είναι ένα κράτος σήμερα, τα κοινά σε όλες τις χώρες προβλήματα απαιτούν συνεννόηση και διαβούλευση. Το ζητούμενο σήμερα δεν θα πρέπει να είναι η «οχύρωση». Τα κοινά στις δύο χώρες προβλήματα, όπως αποδεικνύει η πανδημία, υπογραμμίζουν την αξία και σημασία όλων εκείνων των δυνάμεων και δρώντων που δεν σχετίζονται μόνο με την ισχύ αλλά κυρίως με τη συνεργασία – πρόκειται για μια απειλή η οποία δεν αντιμετωπίζεται και κερδίζεται από στρατούς, αλλά από επιστήμονες, ιατρούς, νοσηλευτές, πολίτες.

(β) Το κόστος της αδράνειας. Μετά το 1974, για κάποιο διάστημα, επιλέξαμε την έξοδο από το ΝΑΤΟ, κάτι το οποίο ακόμα το πληρώνουμε σήμερα. Το 1999, και ενώ μέσα από τη Συμφωνία του Ελσίνκι, επιδιώξαμε την εμπλοκή της ΕΕ στην επίλυση της ελληνοτουρκικής διένεξης με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο, η χώρα μας τελικά αποδέχτηκε την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας με την ΕΕ με ανεπίλυτες τις ελληνοτουρκικές διαφορές. Με αποτέλεσμα σήμερα ο πρόεδρός της να προβαίνει σε αδιανόητες προκλητικές ενέργειες (βλ. το γνωστό Μνημόνιο με τη Λιβύη, οι απειλές με τους πρόσφυγες, οι γεωτρήσεις, η υπόθεση Oruc Reis).

Η εθελοτυφλία αυτή δεν εξηγείται μόνο με όρους «πατριωτισμού». Πολλές φορές είναι και αποτέλεσμα κομματικών, μικροπολιτικών, ακόμη και προσωπικών σκοπιμοτήτων, που όχι μόνο (α) ωθούν την εξωτερική πολιτική από το πεδίο της διπλωματίας σε εκείνο της στρατικοποίησης, αλλά και (β) υποδαυλίζουν την εθνική αδιαλλαξία, η οποία, όπως πολύ καλά γνωρίζει ο κ. Σαμαράς,  οδηγούν τόσο τους πολιτικούς όσο και τη χώρα στον αναπόφευκτο συμβιβασμό, που συνήθως είναι σε κατώτερο επίπεδο απ’ ό,τι θα μπορούσε να είναι σε διαφορετική περίπτωση (βλ. Μακεδονικό, Μνημόνια).

Οι διαπραγματεύσεις δεν θα είναι εύκολες, ενδέχεται να φέρουν την κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα σε δύσκολη θέση, και να δημιουργήσουν τριβές και πόλωση. Το σίγουρο, όμως, είναι ότι η λογική του κ. Σαμαρά δεν βελτιώνει την κατάσταση. Πρόκειται για μια συνειδητή ανυποχώρητη και πεισματική ιδεολογική αντίληψη, που παραλείπει και αποσιωπεί το γεγονός ότι δεν υπάρχει μόνο η «νίκη», αλλά και άλλες πιθανές λύσεις που μπορούν να διασφαλίσουν τον μετασχηματισμό της διένεξης Ελλάδας – Τουρκίας.

Ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων & ΜΜΕ στο Τμήμα Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης