Ελληνοτουρκικά: αισιόδοξοι και απαισιόδοξοι

Η μακροχρόνια θητεία του κ. Ταγίπ Ερντογάν στην εξουσία άρχισε με παρατεταμένη περίοδο χάριτος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο τούρκος πολιτικός συγκέντρωσε κατά την πρώτη του δεκαετία όλες τις ενέργειές του σε υπονόμευση της ισχύος των στρατιωτικών που ο Κεμάλ Ατατούρκ άφησε σαν εγγύηση μακροημέρευσης του εκσυγχρονιστικού του έργου.

Ο Ερντογάν επιβεβαίωσε τις προβλέψεις μεγάλων ισλαμολόγων όπως του Μπέρναρντ Λιούις και του Τάκη Βατικιώτη, οι οποίοι σε ανύποπτο χρόνο μας θύμισαν ότι οι μεταρρυθμίσεις στον κόσμο του Ισλάμ έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής. Η αποχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ από το σκηνικό της Μέσης Ανατολής επέτρεψε στην Τουρκία, σε συνεργασία με τη Ρωσία, να παίξει τον ρόλο της στη Συρία, στο Αζερμπαϊτζάν και, χωρίς τη Ρωσία, στη Λιβύη.

Η επιθετικότητα κατά της Ελλάδας και ο κλεφτοπόλεμος εις βάρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης επιβεβαιώνουν την επιστροφή των ισλαμιστών της Τουρκίας σαν διεκδικητές μιας τριτοκοσμικής δημοκρατίας με ασύμμετρη μέριμνα για τον στρατιωτικό προϋπολογισμό έναντι όλων των άλλων κρατικών εξόδων.

Οι έλληνες σχολιαστές των διερευνητικών επαφών ανάμεσα στις δύο χώρες χωρίζονται ήδη στους αισιόδοξους «ειρηνόφιλους» και σε όσους επισημαίνουν τους κινδύνους του κατευνασμού.

Η συγκέντρωση του Αγγελου Συρίγου στα σημερινά του καθήκοντα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση τον απομακρύνουν από την παρουσία του στα ΜΜΕ σχετικά με τη στάση της χώρας μας έναντι της Τουρκίας. Η επιστροφή του Γιάννη Βαληνάκη στη δημοσιότητα αναπληρώνει το κενό καθώς ο βετεράνος αυτός (λόγω πολιτικής και πανεπιστημιακής πείρας) διατυπώνει επιφυλάξεις για την ελληνική αισιοδοξία ως προς τις διερευνητικές. Ο ίδιος έγραψε πρόσφατα: «Ο συνετός τρίτος δρόμος για τον διάλογο πρέπει να είναι ευρωπαϊκών προδιαγραφών, να ζητήσουμε να συνυπογράψουν και οι εταίροι τους στοιχειώδεις όρους και κανόνες της συνεννόησης: α. Αποδοχή της σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (ΣΔΘ) και των ισχυουσών διεθνών συνθηκών (και όχι γενικότητες περί διεθνούς δικαίου), β. έμπρακτη και πολύμηνη προσήλωση στην ειρηνική επίλυση και όχι διαλείμματα κανονικότητας» («Καθημερινή», 17 Ιανουαρίου 2021).

Η Τουρκία παρουσιάζει πρόσφατα σημεία επιστροφής στην πορεία της προς την Ευρώπη. Η επιβεβαίωση της γνησιότητας της επιστροφής αυτής θα υπάρξει αν η Τουρκία προσχωρήσει στη ΣΔΘ ως μέρος του κοινοτικού κεκτημένου. Διαφορετικά η στροφή αυτή της Τουρκίας προς την Ευρώπη σκοπό θα έχει την απομάκρυνση των κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης τον ερχόμενο Μάρτιο.

Δυστυχώς ο «οικονομικός εθνικισμός» της Γερμανίας, κατά τη ρήση του φιλοσόφου της Φρανκφούρτης Γιούργκεν Χάμπερμας, περιορίζει το φάσμα των ελληνικών επιλογών και τη μαχητικότητα του ΥΠΕΞ. Οι ειρηνιστές με την αισιοδοξία για την ανθρώπινη φύση ως οδηγό στις διεθνείς σχέσεις, αλλά όμως και τον φόβο του αστάθμητου γείτονα στην καρδιά, φαίνονται για την ώρα οι ρεαλιστές στη διελκυστίνδα.

Ισως καλύτερος σύμμαχος από την ΕΕ αποδειχθούν οι ΗΠΑ με την πρόσφατη αλλαγή φρουράς στην προεδρία. Χρειάζεται όμως μεγάλη δραστηριότητα ενημέρωσης προς τους ομογενείς και το περιβάλλον Μπάιντεν που δεν έχουμε επιδείξει ακόμα.

Ο Θάνος Βερέμης είναι ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ,
αντιπρόεδρος ΕΛΙΑΜΕΠ