Ευκαιρίες στρατηγικών συγκλίσεων

Ποιος είναι ο πιο αξιόπιστος ευρωπαίος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής; Εάν η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα που θα σκεφτεί ως απάντηση σε αυτό το ερώτημα ο νέος αμερικανός πρόεδρος – αλλά και η γραφειοκρατία για θέματα εξωτερικής πολιτικής στην Ουάσιγκτον – η χώρα μας θα έχει κάνει ένα μεγάλο βήμα προώθησης των συμφερόντων της. Ας μην ξεχνάμε ότι το ερώτημα αυτό απευθύνεται σε έναν αμερικανό πρόεδρο που αντιλαμβάνεται – λόγω της γνώσης και εμπειρίας του σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και εν μέσω της προσπάθειάς του να αποκαταστήσει την πληγείσα διεθνώς εικόνα της χώρας του – τη σημασία της αξιοπιστίας στη συμπεριφορά ενός συμμάχου. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι την οικοδόμηση της εικόνας του σοβαρού και αξιόπιστου ευρωπαίου συμμάχου των ΗΠΑ επεδίωξε συνειδητά και η προηγούμενη ελληνική κυβέρνηση καθώς και διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις κατά την τελευταία δεκαετία. Ειδικά στα μάτια της νέας αμερικανικής διοίκησης το διαχρονικά και σταθερά υποστηριζόμενο επιχείρημα της Ελλάδας ως «πυλώνα σταθερότητας» σε μια περιοχή ασταθή, επικίνδυνη και συνεχώς ρευστοποιούμενη απέκτησε ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα και αξιοπιστία λόγω της συνεχούς απομάκρυνσης της Τουρκίας από τη Δύση και της αποσταθεροποιητικής συμπεριφοράς της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Είναι γεγονός ότι η απομάκρυνση των Ηνωμένων Πολιτειών, ήδη από την εποχή Ομπάμα, από τα τεκταινόμενα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής δημιούργησε ένα «κενό ασφαλείας» που επιδίωξαν – και σε μεγάλο βαθμό πέτυχαν – να καλύψουν προωθώντας με δυναμικό τρόπο την παρουσία και επιρροή τους τόσο η «σύμμαχος» Τουρκία όσο και η αντίπαλος Ρωσία, ενώ η «μεγάλη αντίπαλος» Κίνα ενίσχυσε την οικονομική κυρίως επιρροή της σε πολλά κράτη της περιοχής. Ομως η αποστασιοποίηση αυτή των ΗΠΑ δεν θα μπορούσε να σημαίνει και την πλήρη στρατηγική τους αποδέσμευση. Ο εκπεφρασμένος στόχος του προέδρου Μπάιντεν για επιστροφή των ΗΠΑ στην περιοχή δείχνει πράγματι σταδιακά να υλοποιείται· πρόσφατα ανακοινώθηκε η επανεξέταση της στρατιωτικής υποστήριξης προς τις μοναρχίες του Κόλπου και η πρόθεση για την υπό όρους επανάληψη του διαλόγου με το Ιράν.

Παράλληλα η ανάσχεση της επιρροής της Ρωσίας – κυρίως μέσω του ΝΑΤΟϊκού σχήματος «αποτροπή και διάλογος» – και ο έλεγχος της συμπεριφοράς της Τουρκίας θα συνεχίσουν να αποτελούν σημαντικές προτεραιότητες για τη διοίκηση Μπάιντεν. Ειδικότερα η σχέση Ρωσίας – Τουρκίας θα συνεχίσει να θέτει όρια στις αποφάσεις των ΗΠΑ να ελέγξουν ή να τιμωρήσουν την Τουρκία για τη «μη συμμαχική» συμπεριφορά της καθώς οι επιδιώξεις τους για την αποκατάσταση της διατλαντικής σχέσης, την αντιμετώπιση της Ρωσίας και τη σταθεροποίηση της Ανατολικής Μεσογείου δεν εξυπηρετούνται από την πλήρη ρήξη των σχέσεών της με την Τουρκία.

Απέναντι σε αυτό το πλαίσιο αναγκών, στοχεύσεων, προτεραιοτήτων και δυνητικών επιλογών της νέας αμερικανικής διοίκησης η Ελλάδα – με δεδομένη τη σταθερή επιλογή όλων των ελληνικών κυβερνήσεων σε μια «ευρω-ατλαντική σύνθεση» – μπορεί κατ’ αρχάς να καταδείξει στον αμερικανό πρόεδρο την αυτονόητη σύγκλιση των ελληνικών και αμερικανικών συμφερόντων στην κατεύθυνση της επίτευξης σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Η χώρα μας μπορεί ακόμη, χωρίς να επιθυμεί την οριστική ρήξη της Τουρκίας με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ και τη συνακόλουθη ανάληψη ρόλου «προκεχωρημένου φυλακίου» της Δύσης στην περιοχή, να διεκδικήσει – ως ο πλέον αξιόπιστος ευρωπαίος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή – συγκεκριμένο ρόλο στην προσπάθεια της νέας αμερικανικής διοίκησης να οικοδομήσει από κοινού με την ΕΕ μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας για την περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων και σπουδών ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας στο ΕΛΙΑΜΕΠ