Ο κόσμος της εργασίας και η COVID-19

Ο κόσμος της εργασίας έχει πολύπλευρα πληγεί από την πανδημία.

Πέρα από την απειλή της δημόσιας υγείας, οι οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές απειλούν τα μέσα ύπαρξης και επιβίωσης, άμεσα και μεσοπρόθεσμα, εκατομμυρίων εργαζομένων. Κυβέρνηση, εργοδότες και εργαζόμενοι πρέπει να παίξουν έναν καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της πανδημίας και στις δραματικές συνέπειες στον εργασιακό χώρο. Οφείλουν να διασφαλίσουν την ασφάλεια των πολιτών, καθώς επίσης τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων και της απασχόλησης.

Αμεση συνέπεια της πανδημίας, η καραντίνα, το κλείσιμο των επιχειρήσεων, το πάγωμα της αγοράς και μεγάλο κύμα ανεργίας. Παράλληλα, η μαζική ανάπτυξη της εργασίας από το σπίτι (τηλεργασία) αναδεικνύει άσχημες συνθήκες εργασίας μεγάλου αριθμού εργαζομένων στο σπίτι. Πριν από την κρίση της COVID-19, με την ανάπτυξη της τεχνολογίας ως μορφής – πηγής πληροφορίας και επικοινωνίας, το ΔΓΕ εκτιμά ότι περίπου 260 εκατομμύρια σε παγκόσμιο επίπεδο εργάζονταν με μορφή τηλεργασίας.

Η πανδημία επέβαλε την υποχρεωτική τηλεργασία στο 40% και 50% του προσωπικού και όπως φαίνεται η μορφή αυτή απασχόλησης ήρθε για να μείνει.

Το υπ’ αριθμόν 1 επείγον πρόβλημα που ανακύπτει, πέρα από την ανεργία, είναι η προστασία των εργαζομένων εξ αποστάσεως. Οι όροι εργασίας, χρόνος, τόπος, συνθήκες αλλάζουν και χρήζουν ιδιαίτερης προστασίας. Θεσμικό πλαίσιο κανονιστικό – νομοθετικό δεν υφίσταται και είναι ανάγκη να θεσμοθετηθεί από την Πολιτεία για την προστασία των δικαιωμάτων και των εισοδημάτων των εργαζομένων από απόσταση.

Από την εμπειρία του παρελθόντος σχετικά με την εργασία στο σπίτι (τη βιομηχανική λεγόμενη τηλεργασία σε αγαθά και υπηρεσίες – φασόν δουλειές) το κόστος εργασίας ήταν πολύ φθηνό και οι συνθήκες, μορφές «αδήλωτης» και «μαύρης» εργασίας.

Η βιομηχανική και σήμερα ηλεκτρονική τηλεργασία, που αυξάνεται ραγδαία, κέρδισε μεγάλο έδαφος με την πανδημία και θέτει σημαντικά προβλήματα σχετικά με την προστασία της εργασίας.

Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη σοβαρού κοινωνικού διαλόγου και διαπραγμάτευσης ανάμεσα στους συλλογικούς φορείς (πολιτικούς, κοινωνικούς και επαγγελματικούς) και το κράτος.

Το ΔΓΕ έχει εκδώσει τη No. 177 διεθνή σύμβαση για το πλαίσιο της τηλεργασίας, αλλά έχει ψηφιστεί μόνο από 10 κράτη.

Από δημοσιεύματα μαθαίνουμε ότι και η κυβέρνηση ετοιμάζει νομοσχέδιο για την εθελοντική εργασία. Εξ αποστάσεως, στον 20ό αιώνα ήταν περιορισμένος ο αριθμός της τηλεργασίας, ενώ σήμερα λόγω της πανδημίας έφθασε σε παραγωγικούς χώρους στο 50% του απασχολούμενου προσωπικού.

Για ένα τόσο σοβαρό κοινωνικό και εργασιακό πρόβλημα που αλλάζει ριζικά το παλιό μοντέλο της εξαρτώμενης εργασίας και φέρνει μεγάλες ανατροπές στις εργασιακές σχέσεις υπάρχει αντικειμενικά έλλειμμα κοινωνικού διαλόγου και συλλογικής διαπραγμάτευσης.

Αν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί, το πέρασμα από τη μια μορφή εργασίας στην άλλη θα είναι συγκρουσιακό και η συλλογική προστασία της εργασίας συνεχώς θα εξασθενεί και θα αρρωσταίνει κάνοντας παρέα στις συνέπειες της πανδημίας. Πριν το κοινωνικό ηφαίστειο εκραγεί είναι ανάγκη συλλογικοί φορείς και κράτος να βρουν λύσεις για να διασφαλίσουν την υγεία και την απασχόληση των πολιτών.

Η χώρα μας φαίνεται και σε αυτό το πεδίο των μεγάλων αλλαγών να χάνει το τρένο της ανάπτυξης με ανθρώπινο πρόσωπο. Θα είναι σημαντικό να προλάβουμε να μπούμε έστω και στο τελευταίο βαγόνι των εξελίξεων.

Ο Λουκάς Αποστολίδης είναι δικηγόρος, πρ. αντιπρόεδρος της Βουλής