Πρίγκιπες {LF}και παλάτια

Υπάρχουν λέξεις που έχω την αίσθηση ότι σχεδόν πάντα ατυχούν στη μετάφρασή τους. Δύο από αυτές είναι το prince και το palazzo. Prince λοιπόν αγγλικά και γαλλικά (ιταλικά, principe), δεν είναι κατά κανόνα ο «πρίγκιπας» αλλά ο ηγεμόνας. Εξού και το μείζον έργο του Μακιαβέλι «Il principe», το οποίο παλαιόθεν έχει αποδοθεί στα ελληνικά «Ο ηγεμόνας». Οσο για τη λέξη πρίγκιπας, στα ελληνικά σημαίνει τον διάδοχο του θρόνου, τους βασιλόπαιδες, καθώς και μέλη πλάγιων κλάδων της βασιλικής οικογένειας. Επίσης, πρίγκιπας είναι λέξη που συχνά χρησιμοποιείται στα παραμύθια (le prince charmant είναι αυτός τον οποίο η ηρωίδα ονειρεύεται να έρθει να την πάρει με το άλογό του) ή στη λογοτεχνία («Ο ευτυχισμένος πρίγκιπας» του Οσκαρ Ουάιλντ, «Ο μικρός πρίγκιπας» του Σεντ-Εξυπερύ).

Οσο για την ιταλική λέξη palazzo, συχνά δεν έχει να κάνει με παλάτι ή ανάκτορο, βασιλιά, αυτοκράτορα ή άλλου γαλαζοαίματου, έστω και αν η λέξη palais/palace χρησιμοποιείται και για τα ενδιαιτήματα ηγεμόνων (Palais des Versailles, Buckingham Palace, κ.ά.). Οσο για τα palazzi που συναντά κανείς αρκετά συχνά στις ιταλικές πόλεις, δεν στέγαζαν προφανώς βασιλιάδες και αυτοκράτορες. Είναι επιβλητικά κατά κανόνα κτίρια, κατοικίες επιφανών ή/και πλουσίων οικογενειών, εντός του αστικού ιστού της πόλης. Κάτι αντίστοιχο, με άλλα λόγια, με το ελληνικό «μέγαρο» (Μέγαρο Μελά, Μέγαρο Σταθάτου, κ.ο.κ.).

Ετσι, το Palazzo Medici ή το Palazzo Rucellai στη Φλωρεντία, το Palazzo Piccolomini στη Σιένα, το Palazzo Grassi στη Βενετία, το Palazzo Doria-Pamphili στη Ρώμη, κ.ο.κ., δεν είναι το παλάτι ή το ανάκτορο αυτών των οικογενειών, οι οποίες άλλωστε δεν είχαν βασιλική καταγωγή ή έστω τίτλους ευγενείας. Εμποροι ήταν κατά κανόνα οι άνθρωποι, τουλάχιστον αρχικά. Πολύ επιτυχημένοι, πολύ εύποροι (εξού και τα εντυπωσιακά ενδιαιτήματα), αλλά πάντως έμποροι. Η πιο δόκιμη απόδοση στα ελληνικά, λοιπόν, είναι Μέγαρο Γκράσι, Μέγαρο Πικολόμινι, κ.λπ., ή Παλάτσο Πικολόμινι, Παλάτσο Γκράσι, Παλάτσο Μέντιτσι. Ακόμα και το δημαρχείο μιας πόλης στα ιταλικά, αναφέρεται συχνά ως Παλάτσο Κομουνάλε, κατ’ απόλυτη αντιστοιχία με τον δικό μας όρο Δημαρχιακό Μέγαρο.

Επιδόρπιο

Το Πεδεμόντιο είναι περιοχή αλλά και διοικητική περιφέρεια (regione) της Ιταλίας, με πρωτεύουσα το Τορίνο. Το ιταλικό του όνομα είναι Piemonte, που σημαίνει «στα πόδια του βουνού», δηλαδή των Αλπεων. Αγνοώ ποιος και πότε επινόησε την ελληνική απόδοση Πεδεμόντιο. Πάσα σχετική πληροφορία, ευπρόσδεκτη.