Η δύσκολη διερεύνηση των διερευνητικών

Η ώρα για την έναρξη (ή την επανέναρξη) των διερευνητικών συνομιλιών ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία έφθασε. Οι συνομιλίες, κατά τον ορισμό που τους δόθηκε, έχουν σκοπό να «διερευνήσουν». Το αντικείμενο της διερεύνησης είναι ένα ζήτημα ανοικτό, «προς διερεύνηση» θα το λέγαμε εάν θέλαμε να επιμείνουμε στα λογοπαίγνια. Η μεν τουρκική πλευρά επιθυμεί να απλωθούν οι συνομιλίες στο σύνολο των θεμάτων που απασχολούν τις διαταραγμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, η δε ελληνική εύχεται να περιοριστούν οι συνομιλίες στο ζήτημα του καθορισμού «θαλάσσιων ζωνών» ή  προσδιορισμού των ορίων της εκατέρωθεν υφαλοκρηπίδας. Ηδη η ελληνική ευχή περικλείει ένα ποσοστό αοριστίας καθότι ο όρος «ζώνες» μπορεί να υπονοεί πολλά πράγματα. Το εύρος των «χωρικών υδάτων» εμπεριέχεται στον όρο αυτόν.

Η μία πλευρά, η τουρκική, επιθυμεί διακαώς την έναρξη αυτών των συνομιλιών. Οι τουρκικές θέσεις και οι συνακόλουθες διεκδικήσεις κινούνται ως τώρα στον χώρο των επίσημων, ημιεπίσημων ή ανεπίσημων δηλώσεων των τούρκων παραγόντων – κυβερνητικών, πολιτικών ή στρατιωτικών. Από τη στιγμή που όλο το φάσμα των τουρκικών θέσεων κατατεθεί σε μία επίσημη διακρατική διαδικασία, οι τουρκικές διεκδικήσεις παύουν να κινούνται στον χώρο των δηλώσεων και εισέρχονται στον χώρο της διπλωματίας, στο πλαίσιο των διακρατικών σχέσεων. Ετούτη η «επισημοποίηση» των τουρκικών επιδιώξεων έχει πολλαπλούς αποδέκτες. Αν και οι επικείμενες συνομιλίες είναι διμερείς, το διεθνές ενδιαφέρον γι’ αυτές είναι έκδηλο. Υπάρχουν βάσιμες υποψίες και ακόμα περισσότερες ενδείξεις ότι η ελληνική πλευρά «σύρθηκε» στις συνομιλίες αυτές μέσα σε ένα πλέγμα πιέσεων και νουθεσιών μεγάλων φίλων και συμμάχων. Προφανώς όχι μόνο της Γερμανίας. Οι φιλικές και συμμαχικές αυτές δυνάμεις είναι βέβαιο ότι θα παρακολουθούν από κοντά τις συνομιλίες και θα καταγράφουν προσεκτικά τα όσα κατατίθενται σε αυτές. Για την Τουρκία δίνεται η ευκαιρία αποτύπωσης των επιδιώξεών της στο διεθνές διπλωματικό στερέωμα.

Η άλλη πλευρά θα επιθυμούσε ίσως, σε δύσκολους καιρούς, να αποφύγει τέτοιου είδους συνομιλίες. Εχοντας πολύ στενά περιθώρια ελιγμών δυσκολεύεται να τις αρνηθεί ή να τις απαξιώσει πριν ξεκινήσουν. Κανείς στην Αθήνα δεν θα ήθελε να δυσαρεστήσει τους ισχυρούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης, των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Το εναλλακτικό σενάριο το οποίο εύχονται και ελπίζουν οι ιθύνοντες της Αθήνας είναι η αποτυχία των συνομιλιών το ταχύτερο δυνατό, εάν γίνεται, πριν ακόμα αυτές αρχίσουν. Ετούτη η ελπίδα επενδύει πολλά πάνω στην αμετροέπεια τούρκων επισήμων και μη, ή κάποιο άλλο γεγονός που θα ματαίωνε την απειλητική έναρξη. Σε αυτόν τον λόγο οφείλονται και τα δημοσιογραφικά και πολιτικά «ολισθήματα», ο «ετεροχρονισμός» τουρκικών δηλώσεων (Τσαβούσογλου – Μάας). Το υπόστρωμα των ελπίδων αυτών δεν είναι ότι η Τουρκία, περνώντας τον όποιο Ρουβικώνα, θα αναγκάσει την Ελλάδα να αποχωρήσει από τις συνομιλίες. Είναι η πιθανότητα να κατανοήσουν οι  ισχυροί μας φίλοι (και των δύο) το δίκαιο της ελληνικής πλευράς.

Φρούδες ελπίδες… Δυστυχώς.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής
και Κοινωνικής Ιστορίας στο ΑΠΘ