Οι αβεβαιότητες προς την ανάπτυξη

Οι αναλυτές προβλέπουν μία γερή ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας, αμέσως μετά τον καταστροφικό κύκλο της πανδημίας. Εντούτοις υπάρχουν αρκετές αβεβαιότητες που διατρέχουν τούτη την ώρα τις οικονομίες και ειδικότερα τις οικονομίες του δυτικού ημισφαιρίου. Ισως λοιπόν χρειάζεται μία ηπιότερη προσέγγιση για το πώς ακριβώς θα εξελιχθούν τα οικονομικά πράγματα, πώς θα διαμορφωθεί ο καινούργιος κόσμος, με ποια ταχύτητα και προς ποια γεωγραφική κατεύθυνση. Το 2021 θα είναι λογικά μία καλύτερη χρονιά. Θα πρέπει όμως να συγκρατήσουμε λίγο την αισιοδοξία μας, πριν να προεξοφλήσουμε τη γενική εκτίναξη των οικονομιών. Υπάρχουν βασικοί παράγοντες στο γεωπολιτικό περιβάλλον, οι οποίοι επιτείνουν τη ρευστότητα και την αστάθεια και θα επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο μετάβασης των οικονομιών, από τη μία εποχή στην άλλη.

Ο πρώτος παράγων αβεβαιότητας είναι η θέση και η πορεία των Ηνωμένων Πολιτειών. Εάν θα επιβεβαιώσει καταρχάς τις προσδοκίες η νέα ηγεσία. Εάν και πώς θα αναθεωρήσει τις πολιτικές της εσωστρέφειας και της πολεμικής κατά της Κίνας και της Ευρώπης, που περιορίζουν το διεθνές εμπόριο. Κυρίως, όμως, εάν θα αποδειχθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες ικανές να λειτουργήσουν πάλι σαν την εμπροσθοφυλακή του οικονομικού κόσμου ή όχι. Αυτό είναι το κρισιμότερο ερώτημα. Στην περίπτωση που η Αμερική παραμείνει σε τροχιά αποδυνάμωσης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, μπορεί να αναδειχθεί στον υπ’ αριθμόν ένα παράγοντα αστάθειας. Το σκηνικό αυτό θα υπονομεύσει αναμφίβολα την προοπτική μίας μεγάλης και ισορροπημένης ανάπτυξης στον κόσμο. Ο δεύτερος παράγων αβεβαιότητας είναι η αδυναμία της Ευρώπης να χαράξει μία ενιαία στρατηγική, απέναντι σε έναν κόσμο που αλλάζει συθέμελα και δημιουργεί εντελώς νέα δεδομένα ανταγωνισμού. Εάν εξαιρέσουμε τη συμφωνία του Ταμείου Ανάκαμψης, δεν υπάρχει κάτι άλλο που να αναβαθμίζει τον ρόλο της Ευρώπης για την επόμενη ημέρα. Αντιθέτως οι Γερμανοί εμφανίζονται πάλι επιφυλακτικοί στην προοπτική να αυτονομηθεί στρατηγικά η Ευρώπη για να δυναμώσει, να προχωρήσει δηλαδή όπως επιθυμούν οι Γάλλοι στον δρόμο της πολιτικής ένωσης, που θα αύξανε εντυπωσιακά την επιρροή της στα παγκόσμια πράγματα, τουλάχιστον ως ενδιάμεσης δύναμης. Ετσι θα μπορούσε να αξιοποιήσει πολύ καλύτερα και τις νέες ευκαιρίες στην οικονομία. Αλλά αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει, τουλάχιστον μέχρι τις εκλογές για την ανάδειξη του νέου καγκελάριου, τον προσεχή Σεπτέμβριο.

Σε συνδυασμό με όλα τα παραπάνω, ο τρίτος παράγων αυτού του παιχνιδιού που εκτυλίσσεται στη γεωοικονομική και γεωπολιτική σκακιέρα, είναι η εκπληκτική ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται στρατηγικά η Κίνα. Προς το παρόν φαίνεται να μην μπορεί να την ακολουθήσει κανείς. Αυτή είναι η μεγαλύτερη ανατροπή και η επιπλέον αβεβαιότητα για το πώς μπορεί να περιγράψει κανείς με ασφάλεια τους ρυθμούς της ανάπτυξης, την ένταση των ανισοτήτων, τη σύγκρουση των παγκόσμιων συμφερόντων και της αναδιανομής της οικονομικής κυριαρχίας κατά τον επόμενο μακροοικονομικό κύκλο. Η Κίνα μετασχηματίζεται στον ισχυρότερο παίκτη της μεταβιομηχανικής οικονομίας, της νέας ψηφιακής εποχής. Οι δυτικοί οργανισμοί επισημαίνουν τις τεράστιες επενδύσεις που πραγματοποιούν οι Κινέζοι στην έρευνα και την τεχνολογία, την παιδεία και τη μετεκπαίδευση, προβλέποντας πως πάνω από το 50% των εργασιών του κόσμου όλου, αργά ή γρήγορα, θα πραγματοποιείται στην Κίνα.