Λαϊκισμός, φασισμός, putsch

Τα πρωτοφανή γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου στην Ουάσιγκτον δεν αιφνιδίασαν μόνο τους αναλυτές ως προς την έκτασή τους. Τους δίχασαν και ως προς τον χαρακτηρισμό που θα πρέπει να τους προσδώσουν. Τι ήταν τελικά η έφοδος του πλήθους στο Καπιτώλιο; Μια απόπειρα πραξικοπήματος, μια ακροδεξιά στάση, μια λαϊκιστική εξέγερση, μια συνωμοσιολογική επίθεση, μια τρομοκρατική πράξη; Κάτι απ’ όλα;

Ο λαϊκισμός, ή εθνολαϊκισμός, είναι μια λέξη που χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα. Ο γάλλος ιστορικός Παπ Ντιαγέ, γράφοντας στη Libération, πρόσθεσε και το «φασίζουσας τάσης». Τα όρια άλλωστε ανάμεσα στον λαϊκισμό και τον φασισμό δεν είναι πάντα ευκρινή. Ισως μάλιστα ο πρώτος, στην ταυτοτική και ξενοφοβική του εκδοχή, να προετοιμάζει το έδαφος για τον δεύτερο. «Η μετα-αλήθεια είναι ο προ-φασισμός και ο Τραμπ ήταν ο πρόεδρος της μετα-αλήθειας», έγραψε ο γνωστός αμερικανός ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ στους New York Times. «Οταν εγκαταλείπουμε την αλήθεια, παραχωρούμε την εξουσία σ’ αυτούς που έχουν τον πλούτο και το χάρισμα να εγκαθιδρύουν στη θέση της το θέαμα».

Αλλοι διαφωνούν με τη χρησιμοποίηση του όρου «λαϊκισμός». Οπως λέει ο Ζαν-Ιβ Πρανσέρ, καθηγητής πολιτικής θεωρίας στο ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, κάτι τέτοιο νομιμοποιεί τους ένοπλους λευκούς ακροδεξιούς που φορούσαν μπλούζες με ναζιστικά συνθήματα. Στο κάτω-κάτω, ο λαϊκισμός ήταν ένα κίνημα που ζητούσε την προοδευτικότητα των φόρων, την εθνικοποίηση των μεταφορών και την εδραίωση του κράτους δικαίου.

Μήπως λοιπόν θα ήταν προτιμότερο να μιλήσουμε απλώς για φασισμό; Ο πανεπιστημιακός Ρόμπερτ Ράιχ, πρώην υπουργός του Μπιλ Κλίντον, δεν είχε διστάσει να υποστηρίξει προεκλογικά ότι οι ψηφοφόροι καλούνταν ουσιαστικά να επιλέξουν «ανάμεσα στη δημοκρατία και τον φασισμό». Ο δισταγμός μας για τη χρησιμοποίηση αυτού του όρου έχει να κάνει με το ότι τον συνδέουμε συνήθως με τον ναζισμό μετά το 1934 και όχι με την πρώτη περίοδο του ιταλικού φασισμού. Υπάρχει βέβαια και η πιθανότητα του «μεταμοντέρνου φασισμού», του οποίου προάγγελος ενδεχομένως να υπήρξε ο Σελίν.

Ο Ντάνιελ Ζάιμπλατ, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Χάρβαρντ, καταλήγει ότι αυτό που παρακολουθήσαμε ήταν ένα «putsch», μια λέξη που δεν παραπέμπει σε στρατιωτικό πραξικόπημα – αφού στα γεγονότα της Ουάσιγκτον δεν έλαβε μέρος η ηγεσία του στρατού -, αλλά σε μια οργανωμένη πράξη πολιτικής βίας. Ισως την 6η Ιανουαρίου να γεννήθηκε ένα κίνημα, λέει ο Ζάιμπλατ στη Monde. Πολλοί από αυτούς που έβγαιναν άλλωστε από το Κογκρέσο έλεγαν ότι την επόμενη φορά θα έρθουν οπλισμένοι. Πρέπει λοιπόν να τους πάρουμε σοβαρά. Η αστυνομία πρέπει να διεισδύσει στα δίκτυά τους. Αρκεί τα μέτρα που θα ληφθούν να μη χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια για άλλους σκοπούς: γιατί και οι αντικομμουνιστικές διώξεις τη δεκαετία του ’50 ξεκίνησαν από την ανάγκη να καταπολεμηθεί η διάδοση του ναζισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες…