Το συμφέρον κάθε παιδιού είναι διαφορετικό

Κάθε μεταρρύθμιση του δικαίου των σχέσεων γονέων και παιδιών πρέπει να αποβλέπει πρωτίστως στην προστασία του συμφέροντος του παιδιού. Το συμφέρον του παιδιού, που αποτελεί σύμφωνα και με όλα τα διεθνή κείμενα το ύψιστο κριτήριο για τη λήψη κάθε είδους απόφασης που αφορά στο παιδί, είναι μία αόριστη νομική έννοια, η οποία εξειδικεύεται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο συμφέρον για όλα τα παιδιά. Επομένως, δεν είναι ορθοί και πρέπει να αποφεύγονται νομοθετικοί ορισμοί για το συμφέρον του παιδιού – προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση – ή η νομοθέτηση αξιωματικών κριτηρίων και προτεραιοτήτων για τον προσδιορισμό αυτού του συμφέροντος.

Η συνεπιμέλεια, που εντάσσεται στην από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας, σημαίνει ισότιμη συναπόφαση και σύμπραξη των γονέων στα θέματα που αφορούν το παιδί και ισχύει βεβαίως όσο οι γονείς ζουν μαζί. Το ζητούμενο της  νομοθετικής μεταβολής που συζητείται αυτό το διάστημα είναι αν η συνεπιμέλεια θα συνεχίζει να ισχύει ως κανόνας και μετά τον χωρισμό των γονέων, ακόμη κι αν αυτοί ή ο ένας από αυτούς είναι αντίθετος σε αυτή. Αν συμφωνούν, και υπό το ισχύον δίκαιο υπάρχει η συνεπιμέλεια. Η υποχρεωτική συνεπιμέλεια μετά τον χωρισμό, ως κανόνας, δημιουργεί επιφυλάξεις, επειδή το συμφέρον του παιδιού μπορεί να κινδυνεύει από την ενδεχόμενη διαρκή αδυναμία ή απροθυμία των γονέων να συμφωνήσουν. Θα πρέπει να είναι, όπως σε όλες τις χώρες, δυνατή η προσφυγή στο δικαστήριο, για να προβεί εκείνο στην επίλυση επιμέρους θεμάτων ή σε μια διαφορετική ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας. Για ποιο δικαστήριο, ωστόσο, μπορεί να γίνει λόγος στην Ελλάδα υπό τις παρούσες συνθήκες; Το ενδημικό πρόβλημα της καθυστέρησης απονομής της δικαιοσύνης έχει επιταθεί λόγω της αναστολής δικών που προκάλεσε η πανδημία. Επομένως, αυτή τη στιγμή η νομοθέτηση της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας θα έχει ως αποτέλεσμα τα ζητήματα του παιδιού να ρυθμίζονται κυρίως με προσωρινές διαταγές, δηλαδή βιαστικά και χωρίς εις βάθος διερεύνηση.

Συνεπιμέλεια δεν σημαίνει ισόχρονη παραμονή του παιδιού με καθένα από τους γονείς, που δεν υπάρχει ούτε όταν οι γονείς είναι ακόμα μαζί, στην έγγαμη συμβίωση. Οπως αναφέρθηκε, το συμφέρον κάθε παιδιού είναι διαφορετικό, επομένως δεν θα ήταν σωστό να νομοθετηθεί ως γενικός κανόνας η ισόχρονη ανατροφή, που σημαίνει βέβαια και εναλλασσόμενη κατοικία του παιδιού, με την επιβάρυνση που αυτή συνεπάγεται, την οποία έχουν ήδη επισημάνει ο Αρειος Πάγος και δικαστήρια της ουσίας. Για τον ίδιο λόγο δεν πρέπει να νομοθετηθεί γενικά και αφηρημένα κάποιος δεσμευτικός ελάχιστος χρόνος παραμονής του παιδιού με κάθε γονέα (όπως η πρόταση για το 1/3 του χρόνου του παιδιού). Τέτοιες ρυθμίσεις δεν υπάρχουν στα ξένα δίκαια και θα προκαλέσουν δυσεπίλυτα προβλήματα στη ζωή του παιδιού, αλλά και στον υπολογισμό της οφειλόμενης διατροφής.

Υπάρχει σίγουρα ένα πρόβλημα στην εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων –  όχι όμως μόνο των αποφάσεων επικοινωνίας, αλλά και των αποφάσεων διατροφής, κάτι που συχνά αποσιωπάται. Η λύση, ωστόσο, δεν είναι να έρθει ο νομοθέτης και να δεσμεύσει τον δικαστή προς τις επιθυμίες ή αντιλήψεις της μιας ή της άλλης πλευράς. Είναι στοχευμένες και προσεκτικές τροποποιήσεις του νόμου, η σωστή εκπαίδευση των δικαστών και, ιδίως, η λειτουργία των οικογενειακών δικαστηρίων, στα οποία εξειδικευμένοι δικαστές θα συνεπικουρούνται από ειδικούς επιστήμονες.

*Η Κατερίνα Φουντεδάκη είναι καθηγήτρια Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ, μέλος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής