Η δημοκρατική αφετηρία προς την ακαδημαϊκή ελευθερία

Στον δημόσιο διάλογο για τα φαινόμενα βίας και ανομίας στους χώρους των ελληνικών πανεπιστημίων οι ανακοινώσεις των Ιδρυμάτων κατά τα τελευταία -πολλά- χρόνια και έπειτα από θλιβερά περιστατικά, τα οποία επανειλημμένα έχουν πληγώσει, όχι μόνο την εικόνα τους, αλλά και την ίδια τη Δημοκρατία, κατέληγαν στο σύνολό τους σε ένα επιτακτικό αίτημα προς την Πολιτεία, να αναλάβει την ευθύνη που της αναλογεί για την περιφρούρηση της ακαδημαϊκής ειρήνης.

Καθώς μια δέσμη ρυθμίσεων για τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας των ΑΕΙ οδεύει προς την ελληνική Βουλή χρέος όλων ημών, που υπηρετούμε το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο, είναι να τοποθετηθούμε στη δημόσια διαβούλευση επί της ουσίας των προτάσεων.

Η ομόθυμη καταδίκη κάθε πράξης βίας μέσα σε πανεπιστημιακό χώρο είναι μία καλή αφετηρία για να εξετάσουμε τη σκοπιμότητα της νομοθετικής μεταρρύθμισης, των θεσμικών μέσων και διαδικασιών που προτείνονται και να κρίνουμε εντέλει καλοπροαίρετα, αν όντως κινούνται στην κατεύθυνση να θωρακίσουν το άσυλο των ιδεών και της ελεύθερης διδασκαλίας γνώσης από βίαιες προσβολές του.

Πριν οχυρωθούμε πίσω από ιδεολογικά ή όποια άλλα «ταμπού», μπορούμε επίσης να συμφωνήσουμε πως η διάκριση των εξουσιών, ως οργανωτική βάση του δημοκρατικού μας πολιτεύματος, δεν αμφισβητείται από κανέναν των συμμετεχόντων στον διάλογο. Κανένας πρύτανης, κανένα μέλος Συγκλήτου ή όποιου πανεπιστημιακού οργάνου δεν διεκδικεί να ασκήσει εκτελεστική ή νομοθετική εξουσία. Καταθέτουμε στο πλαίσιο ενός θεσμικού διαλόγου τις απόψεις μας, αναδεικνύοντας τα σημεία εκείνα που εκτιμούμε πως θα κρίνουν την αποτελεσματικότητα των προωθούμενων αλλαγών. Διότι, άλλωστε, τα Πανεπιστήμια είναι ο κατεξοχήν χώρος όπου οι μεταρρυθμίσεις χωλαίνουν στην εφαρμογή.

Τρίτο σημείο, στο οποίο κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει, είναι πως τα Πανεπιστήμια είναι αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής επικράτειας. Το αυτοδιοίκητο των ΑΕΙ αφορά την οργανωτική δομή και διοίκησή τους, και δεν συνεπάγεται ρωγμή στην έννοια του ενιαίου κράτους. Κανένα πανεπιστήμιο δεν αποτελεί αυτοδιοίκητο τμήμα του Ελληνικού Κράτους, σε κανένα πανεπιστήμιο δεν ισχύουν ξεχωριστοί νόμοι. Σε κάθε πανεπιστήμιο, όπως και σε κάθε γωνιά της ελληνικής επικράτειας, τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους και, όπως ορίζει το Σύνταγμα, όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκησή τους. Προέβλεπε ή προβλέπει οποιοσδήποτε νόμος όλα αυτά τα χρόνια, για το αυτοδιοίκητο τον ΑΕΙ, πρυτάνεις και καθηγητές σε τέτοιον ρόλο;

Στη βάση αυτή, που δεν αμφισβητείται λογικά, η διατύπωση θέσεων και προτάσεων είναι πραγματικά εποικοδομητική, χωρίς υποχρεωτικά να συμφωνούμε όλοι σε όλα. Ως δημοκράτες πολίτες, ως δάσκαλοι που το Κράτος μας έχει εμπιστευτεί τη διάπλαση ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών, συνομολογούμε την ανάγκη για μια μεταρρύθμιση, που θα εμπεδώσει την ακαδημαϊκή ειρήνη, διακρίνοντας αυτά που οφείλουμε και μπορούμε να φροντίσουμε οι ίδιοι, από εκείνα τα οποία οφείλει και πρέπει να φροντίσει η Πολιτεία. Πολύ ορθά, κατά τη γνώμη μου, η ανακοίνωση της Συγκλήτου του ΑΠΘ κατέληξε σε μία ξεκάθαρη τοποθέτηση: Η φύλαξη των χώρων και ο έλεγχος της χρήσης τους είναι αρμοδιότητα του Πανεπιστημίου και θα πρέπει να διασφαλίζονται από τα αρμόδια πανεπιστημιακά όργανα, συνεπικουρούμενα από μια πανεπιστημιακή υπηρεσία φύλαξης, που θα υπάγεται στις Πανεπιστημιακές Αρχές. Η πρόληψη όμως και η καταπολέμηση της παραβατικότητας ποινικής φύσεως και εν τέλει η ασφάλεια, ανήκει κατ’ αποκλειστικότητα στην αρμόδια δύναμη της Πολιτείας, η οποία έχει το μονοπώλιο της συγκεκριμένης αρμοδιότητας σε ολόκληρη την Ελληνική Επικράτεια, στην οποία ανήκουν και τα Πανεπιστήμια.

Ο Νικόλαος Γ. Παπαϊωάννου είναι πρύτανης του ΑΠΘ