Τι δείχνει ο δείκτης; Εκκρεμείς συντάξεις και Ασφαλιστικό

Στον σχολιασμό του ανασχηματισμού περίοπτη «καυτή πατάτα» είναι η χιονοστιβάδα των εκκρεμών συντάξεων. Οπως στον αγώνα δρόμου της Κόκκινης Βασίλισσας στην «Αλίκη μέσα από τον καθρέφτη», όσο και αν πασχίζουν υπουργοί, υφυπουργοί και Γενικοί Γραμματείς, ο όγκος των φακέλων αιτήσεων συνταξιοδότησης όλο και μεγαλώνει.

Οι αντιστάσεις των ηγεσιών ήταν σθεναρές. Το πρώτο βήμα ήταν η αναστολή της δημοσίευσης στατιστικών για νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης. Οι στατιστικές του συστήματος ΗΛΙΟΣ αναπαράγουν μονότονα πίνακες για τους ήδη συνταξιούχους. Από το 2009 η ηλικία, τα έτη ασφάλισης, το φύλο και τα λοιπά χαρακτηριστικά των ροών προς τη συνταξιοδότηση είναι επτασφράγιστο μυστικό: Οταν φοβάται ο διαχειριστής μήπως εκραγεί ο λέβητας του καλοριφέρ, κρύβει το θερμόμετρο.

Οι αλλαγές νομοθεσίας δεν βοήθησαν. Απ’ ό,τι φαίνεται, δεν βοήθησαν ούτε η μηχανογράφηση, η συνένωση φορέων, η απλοποίηση διαδικασιών, η ψηφιοποίηση αρχείων. Φιλόδοξες εξαγγελίες κάθε νέας ηγεσίας απλώς προλόγιζαν περαιτέρω διόγκωση και έκαναν την εργασία στην οδό Σταδίου να προσομοιάζει με εργολαβία του Βασιλιά Αυγεία.

Η τελευταία «ιδέα ματ» ήταν η ολιγόμηνη ανάκληση από την αποστρατεία συνταξιούχων Ταμείων με την ελπίδα το επιπλέον κίνητρο της επεξεργασίας της δικιάς τους αίτησης να επισπεύσει τα πράγματα.

Κάποιες γάτες όταν τους δείχνεις το πιάτο, κοιτούν το δάχτυλο. Αλλες καταβροχθίζουν το φαγητό.

Ομοίως, όταν ο δείκτης εκκρεμών συντάξεις αυξάνεται, κάποιοι νομίζουν ότι φταίει το σύστημα διοίκησης που δεν ενεργεί αρκετά γρήγορα. Αλλοι, όμως, βλέπουν συνωστισμό στην έξοδο της αγοράς εργασίας· ότι, πολύ απλά, αδειάζει η αγορά εργασίας.

Είναι αυτό πρόβλημα; Αν ναι, τι το προκαλεί;

Η «ενεργός γήρανση» αποτελεί διακηρυγμένο ευρωπαϊκό στόχο από το 2000. Το παγόβουνο των εκκρεμοτήτων δείχνει ότι κινούμαστε στην αντίθετη κατεύθυνση: τα κύματα συνταξιοδότησης υποσκάπτουν την παραγωγή, υποθάλπουν ελλείμματα, διευρύνουν τη φτώχεια (κυρίως γυναικών) με χαμηλές συντάξεις εξαιτίας λίγων ετών εισφορών.

Η αιτία οπωσδήποτε δεν βρίσκεται σε διοικητική αβελτηρία, αλλά ούτε και στις εθελούσιες εξόδους σε τράπεζες και ΔΕΚΟ. Το βαθύτερα αίτιο είναι ότι στην Ελλάδα η εργασία παραμένει πιο ασύμφορη από τη συνταξιοδότηση. Αυτό γίνεται εν μέρει επειδή οι συνθήκες εργασίας και τα ηλικιακά στερεότυπα αποδιώχνουν τους μεγαλύτερους εργαζομένους. Κυρίως, όμως, οφείλεται στο ότι οι συντάξεις, παρά τις αλλαγές, παραμένουν πιο γενναιόδωρες από την ανταμοιβή της εργασίας. Αν αθροιστούν εθνική, αναλογική και επικουρική σύνταξη προκύπτει για πολλούς άθροισμα μεγαλύτερο του 80%, ίσως δε και 100% των αποδοχών της εργασίας τους.

Οι δείκτες δείχνουν. Ο δείκτης των εκκρεμών συντάξεων δείχνει ότι τα δομικά προβλήματα του Ασφαλιστικού παραμένουν. Η παρερμηνεία του δείχνει ότι θα προτιμούσαμε να μην τα αντιμετωπίζαμε.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς