Ο χαμένος κρίκος στην οικονομική ανάπτυξη

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς νευροχειρουργός για να καταλάβει ότι ο εγκέφαλος καθορίζει τι βλέπει κανείς. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στον κοινωνικό κόσμο, ο οποίος αντικατοπτρίζει γενικά έννοιες – όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, η διαφθορά ή η φτώχεια – που υπάρχουν ήδη στο μυαλό των ανθρώπων. Αλλά αν είναι κανείς οικονομολόγος, το μυαλό έχει εκπαιδευτεί να βλέπει τον κόσμο μέσα από το πρόσθετο επίπεδο κινήτρων.

Μιλάμε για ηθικούς κινδύνους, δυσμενείς επιλογές, κοινά προβλήματα, προβλήματα θεσμών, αναζήτηση ενοικίου, αποκλεισμός, ανταγωνισμός και ισχύ στην αγορά. Με αυτές τις έννοιες, οι οικονομολόγοι μπορούν να εξηγήσουν γιατί κάποιος μπορεί να κάνει λίγα από κάτι καλό (όπως η επένδυση, η εργασία ή η παροχή δημόσιων αγαθών) ή πολλά από ένα κακό (όπως η ανάληψη κινδύνων ή η ρύπανση). Με αυτόν τον τρόπο, τα περισσότερα προβλήματα στον κόσμο μπορούν να αποδοθούν σε όχι πάντα καλά κίνητρα. Αλλά μια παλιά παροιμία προειδοποιεί να μη βλέπει κανείς κάθε πρόβλημα ως καρφί μόνο επειδή κρατά ένα σφυρί. Αλλά οι δυνατότητες έχουν σημασία. Εάν κάποιος δεν κάνει κάτι που εκτιμούμε ως κοινωνία, μπορεί να είναι επειδή δεν μπορεί, όχι επειδή δεν το θέλει. Αυτή η αδυναμία στα οικονομικά έχει εκτεταμένες επιπτώσεις στην κατανόησή μας για την οικονομική ανάπτυξη και ανάπτυξη, η οποία βασικά αφορά την κοινωνική συσσώρευση παραγωγικών ικανοτήτων. Για παράδειγμα, όταν ρωτηθούν τι μπορεί να γίνει για την ενίσχυση των εξαγωγών μιας χώρας, οι οικονομολόγοι τείνουν να αναζητούν αντικίνητρα για εξαγωγές.

Σπάνια οι οικονομολόγοι που μελετούν αυτό το ερώτημα εξετάζουν εάν μια χώρα έχει τις δυνατότητες που απαιτούνται για να παράγει τα σωστά προϊόντα της σωστής ποιότητας. Υπάρχουν δυνατότητες σε διαφορετικά επίπεδα – από άτομα και επιχειρήσεις έως αλυσίδες αξίας και ολόκληρα οικοσυστήματα που περιλαμβάνουν εκπαιδευτικά, εκπαιδευτικά, ερευνητικά, ρυθμιστικά και άλλα πρόσωπα. Ωστόσο, οι δυνατότητες δεν μπορούν να συντονιστούν μόνο από τις αγορές. Η συσσώρευση δυνατοτήτων πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο οποιασδήποτε ατζέντας ανάπτυξης και ανάπτυξης και οι κυβερνήσεις πρέπει να είναι πρόθυμες να συμμετάσχουν σε εθνικές και περιφερειακές συζητήσεις για κατάλληλους στόχους και αποτελεσματικές στρατηγικές.

Η συμβολή των οικονομικών στον κόσμο ήταν η εμβάθυνση της κατανόησης των κινήτρων. Αλλά η έλλειψη ισοδύναμης κατανόησης των δυνατοτήτων μπορεί να μας οδηγήσει κι αυτή σε προβλήματα.

* Ο Ρικάρντο Χάουσμαν είναι πρώην υπουργός Σχεδιασμού στη Βενεζουέλα και πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Inter-American Development Bank. Είναι καθηγητής στην John F. Kennedy School of Government του Harvard και διευθυντής στο Harvard Growth Lab.