Μερικές σκέψεις και μία ευχή για το 2021

Η πανδημία χτύπησε την οικονομία της χώρας μας σε μια στιγμή που είχε αρχίσει, διστακτικά, να αφήνει πίσω της τη σχεδόν δεκαετή κρίση χρέους που την ταλάνισε. Το αποτύπωμα της κρίσης ήταν ιδιαίτερα βαρύ, καθώς προκάλεσε σημαντική μείωση του εθνικού προϊόντος και μεγάλη αύξηση της ανεργίας. Η συρρίκνωση του εθνικού προϊόντος έφερε στην επιφάνεια μια σειρά διαρθρωτικών προβλημάτων, μεταξύ των οποίων η χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας, αλλά και η ανεπαρκής βιωσιμότητα του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Ανέδειξε επίσης τη ραγδαία δημογραφική συρρίκνωση, η οποία, μολονότι δεν είναι αμιγώς οικονομικό πρόβλημα, έχει ωστόσο σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. Στο πλαίσιο αυτό, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η χαμηλή ποιότητα της δημόσιας παρεχόμενης εκπαίδευσης. Η ένδεια αυτή αποτυπώνεται στους διεθνείς δείκτες αξιολόγησης του προγράμματος PISA και στις χαμηλές «πτήσεις» των ελληνικών ΑΕΙ στις διεθνείς κατατάξεις πανεπιστημίων. Η σύνδεση είναι ξεκάθαρη. Η χαμηλής ποιότητας δημόσια εκπαίδευση δημιουργεί εργαζόμενους που δεν είναι αρκετά παραγωγικοί, ενισχύοντας την υφιστάμενη αρνητική επίδραση της δημογραφικής συρρίκνωσης στην εθνική οικονομία. Ετσι, δυσχεραίνεται η δυνατότητα της τελευταίας, μέσω της δημιουργίας νέου πλούτου, να χρηματοδοτεί επαρκώς το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και τα δημόσια αγαθά, όπως η υγεία και η εκπαίδευση.

Εάν αφήσουμε προσωρινά στην άκρη το δημογραφικό πρόβλημα με το επιχείρημα ότι οποιαδήποτε πολιτική ανάσχεσης της πληθυσμιακής γήρανσης απαιτεί πολύ μεγάλο χρονικό ορίζοντα ώστε να έχει αποτελέσματα, είναι προφανές ότι ο ρόλος του συστήματος δημόσιας εκπαίδευσης αποκτά εξέχουσα σημασία. Η αναμόρφωση όλων των βαθμίδων της δημόσιας εκπαίδευσης, ακολουθώντας τις καλύτερες διεθνείς πρακτικές, θα ευεργετήσει πολλαπλά την ελληνική οικονομία. Αρχικά θα αυξήσει την αποδοτικότητα της δημόσιας χρηματοδότησης και τελικά την παραγωγικότητα της εργασίας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη βελτίωση τόσο των αναπτυξιακών προοπτικών της ελληνικής οικονομίας, όσο και της δυνατότητάς της να στηρίξει το κοινωνικό κράτος. Επειτα, και δεδομένου ότι όλες οι επιστημονικές μελέτες συνηγορούν στο ότι η εκπαίδευση αποτελεί τον βασικό μηχανισμό κοινωνικής κινητικότητας, θα μειώσει τις οικονομικές ανισότητες και θα ενισχύσει την κοινωνική συνοχή. Παρά το προφανές του συλλογισμού, οποιαδήποτε προσπάθεια εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης στο παρελθόν έχει συναντήσει τη λυσσαλέα αντίδραση μιας ετερογενούς συμμαχίας, η οποία εστιάζει αποκλειστικά και προσχηματικά στην ελλιπή χρηματοδότηση, αποσκοπώντας στην πραγματικότητα στην εξυπηρέτηση συντεχνιακών συμφερόντων. Περιλαμβάνει στους κόλπους της ομάδες που κινητροδοτούνται από πολιτικό οπορτουνισμό ή αναχρονιστικά ιδεολογήματα. Οι ομάδες αυτές, συνειδητά ή ασυνείδητα, θυσιάζουν το μακροπρόθεσμο εθνικό συμφέρον στον βωμό ιδιοτελών κινήτρων και επιδιώξεων, πλήττοντας με τρόπο μη αναστρέψιμο τη συλλογική προοπτική.

Η έναρξη των εμβολιασμών σηματοδότησε την αντίστροφη μέτρηση για την οριστική έξοδο από την κρίση της πανδημίας. Αυτό το – αναμφίβολα αισιόδοξο – μεταίχμιο ας αποτελέσει την απαρχή μιας περιόδου κατά την οποία το μακροπρόθεσμο εθνικό όφελος θα υπερισχύει οποιασδήποτε άλλης επιδίωξης. Ας είναι ο χώρος της δημόσιας παρεχόμενης εκπαίδευσης το πρώτο πεδίο εφαρμογής αυτής της νέας εποχής.

Ο Γιώργος Οικονομίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών